Table of Contents
LỜI GIỚI THIỆU
LỜI TỰ BẠCH
1 - SAU CƠN SỐT BẠI LIỆT
2 - ÔI, SAO TAY KÝ LẠI THẾ NÀY!
3 - NHỮNG NGÀY MON MEN ĐẾN LỚP
4 - NHỮNG NGÀY TẬP VIẾT (BUỒN VUI NÉT CHỮ ĐẦU ĐỜI)
5 - TỪ MAI CÔ KHÔNG CÒN DẠY EM NỮA
6 - VIỆC HỌC ĐÃ CHO TÔI NIỀM HAM THÍCH VÔ HẠN
7 - MÔN HỌC TÔI GỜM NHẤT NHƯNG MÊ NHẤT
8 - CHIẾC LỒNG CHIM ƯNG Ý
9 - MÓN QUÀ BẤT NGỜ
10 - BÀI THỦ CÔNG ĐIỂM 10
11 - TÔI ĐÃ HỌC XONG CẤP I
12 - CHUYỆN CHIẾC BÀN HỌC BỊ MẤT
13 - NGƯỜI BẠN CHƯA BIẾT TÊN
14 - CHUYỆN TẬP BƠI
15 - GẮN MÌNH VỚI TẬP THỂ MỚI CÓ NIỀM VUI
16 - THẦY HIỆU TRƯỞNG MỚI
17 - KHÔNG THỂ HỌC HÀNH NHƯ THẾ NÀY MÃI ĐƯỢC
18 - THÍCH CHƠI THỂ THAO
19 - TÌM NGUỒN GIẢI TRÍ NGAY TRONG BÀI HỌC
20 - TIN VUI BẤT NGỜ
21 - GIẤC MƠ NHỚ MÃI
22 - PHÚT GIÂY XÚC ĐỘNG
23 - ƯỚC MƠ HỌC GIỎI TOÁN
24 - CHIẾC COM-PA CỦA NGƯỜI BẠN THÂN CHƯA QUEN
25 - THẦY CHÂU MỪNG LẮM
26 - LÀM CÁN SỰ TOÁN
27 - NIỀM VUI NỐI TIẾP NIỀM VUI
28 - TÔI ĐÃ ĐƯỢC GẶP BÁC NẾU NHƯ…
29 NGHIỆP ĐEN - NGƯỜI BẠN MỚI
30 - CHIẾC BÀN MỚI
31 - ĐỪNG ĐỂ PHÚT NÀO CỦA TUỔI TRẺ TRÔI ĐI HOÀI PHÍ

32 - NHỮNG TẤM LÒNG BỐN PHƯƠNG
33 - CUỐN SÁCH LÀM THAY ĐỔI ƯỚC MƠ
34 - NHỮNG NGÀY SƠ TÁN HỌC ĐÊM
35 - LỚP 10B CỦA TÔI
36 - BĂN KHOĂN KHÓ NGHĨ QUÁ
37 - KỲ NGHỈ HÈ KHÓ QUÊN
38 - ĐƯỢC THAM GIA LAO ĐỘNG TÔI VUI LẮM
39 - SẮP XA RỒI
Vài Nét Về Nhà Giáo Ưu Tú, Nhà Văn
Nguyễn Ngọc Ký

N

guyễn Ngọc Ký là tấm gương vượt khó tuyệt vời. Quý lắm. Đoàn cần nhân rộng để các em
học tập. Tuổi thơ Việt Nam bây giờ hơn lúc nào hết cần biết ước mơ, biết phấn đấu, đặc biệt biết
vượt qua chính mình như Nguyễn Ngọc Ký để thành đạt. Có như vậy đất nước ta mới sớm vươn
lên sánh vai cùng các cường quốc năm châu như lời Bác Hồ mong muốn
(*)

.
hạm Văn Đồng
Nguyên Thủ tướng Chính phủ
Cố vấn BCH Trung Ương Đảng CSVN

P

LỜI GIỚI THIỆU

N

guyễn Ngọc Ký là học trò tôi những năm ở khoa Ngữ Văn - Đại học Tổng hợp Hà Nội,
khóa 1966-1970. Chính tôi đã hướng dẫn Ký làm Luận văn tốt nghiệp. Cuốn tự truyện TÔI ĐI
HỌC của Ký tôi đã đọc khi nó còn là bản thảo. Năm 1970, Nhà xuất bản Kim Đồng in lần đầu với
tên NHỮNG NĂM THÁNG KHÔNG QUÊN.
Từ cậu bé tật nguyền đôi tay, được gia đình, bạn bè, thầy cô hết lòng yêu thương chăm sóc,
Ký đã dùng đôi chân viết nên cuộc đời mình như một huyền thoại. Ký đã học tốt từ tiểu học
đến đại học. Từng đoạt giải học sinh giỏi toán miền Bắc, hai lần được chủ tịch Hồ Chí Minh
thưởng huy hiệu. 35 năm hết mình với sự nghiệp trồng người, Ký đã trở thành Nhà giáo Ưu tú,
hội viên Hội Nhà Văn Việt Nam. Năm 2005 anh về hưu, vừa tiếp tục sáng tác văn học - chủ yếu
cho thiếu nhi - vừa làm tư vấn Tâm lý Giáo dục qua tổng đài 1088 TP. Hồ Chí Minh.
Gần 40 năm qua, TÔI ĐI HỌC của Ký được tái bản nhiều lần và luôn được nhiều thế hệ học
sinh coi là sách gối đầu giường. Hy vọng trong lần tái bản này cuốn sách tiếp tục được tuổi trẻ
gần xa nồng nhiệt đón nhận như thế và hơn thế.
P. Hồ Chí Minh ngày 29-11-2008
Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân
Hoàng Như Mai

T

LỜI TỰ BẠCH

T

háng 9 năm 1966, khi bước chân vào học khoa Ngữ Văn trường Đại học Tổng hợp Hà Nội
ở khu sơ tán vùng núi Đại Từ - Thái Nguyên, tôi bắt đầu viết tự truyện TÔI ĐI HỌC theo yêu cầu
của Nhà xuất bản Kim Đồng. Hai năm, giữa giảng đường sơ tán khó khăn thiếu thốn trăm bề,
vừa tập trung học trong điều kiện mọi việc phải nhờ đến đôi chân, lại liên tục chống đỡ với ghẻ
lở, bệnh tật triền miên dưới ánh đèn dầu hằng khuya, tôi đã hoàn tất bản thảo vào hè 1968 sau
nhiều lần viết đi viết lại, sửa đi sửa lại, chép đi chép lại. Năm 1970, ngày tôi vừa bảo vệ thành
công luận văn tốt nghiệp cũng là ngày cuốn sách được ra mắt bạn đọc trẻ cả nước với tựa:
NHỮNG NĂM THÁNG KHÔNG QUÊN.
Từ đó đến nay đã 45 năm trôi qua, cuốn sách được tái bản nhiều lần không chỉ ở Nhà xuất
bản Kim Đồng mà ở nhiều nhà xuất bản khác với tựa mới: TÔI ĐI HỌC. Nhiều thế hệ bạn đọc
tuổi học đường đã truyền tay nhau đọc nó với tất cả lòng say sưa thích thú và gửi tới tôi những
dòng cảm nghĩ chứa chan xúc động cảm phục. Nhiều trường như trường Tiểu học Hoàng Hoa
Thám (Quận Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh) cô hiệu trưởng Nguyễn Thị Dưỡng đã dành tiết sinh
hoạt chào cờ sáng thứ hai hàng tuần tự mình đọc cho học sinh toàn trường nghe. Có trường
đặt mua một lúc cả ngàn cuốn như THCS Nguyễn Văn Trỗi (Quận Gò Vấp – TP. Hồ Chí Minh)
vào thời gian cô Lê Thị Tại làm hiệu trưởng.
Tháng 11-1970 tôi được Hải Phòng mời ra giao lưu với các trường. Có một kỷ niệm làm tôi
nhớ mãi. Sau buổi giao lưu ở một trường nọ, tôi được một bà phụ huynh gần trường nhiệt tâm
đón về nhà bằng được. Tôi vô cùng xúc động khi bà đưa khoe tôi cuốn Những năm tháng
không quên trong tủ sách quý của con bà mà trang đầu có mấy dòng chữ viết tay thật nắn nót:
“Đây là cuốn sách bố tâm đắc mua được gửi về tặng con trai trước khi vượt qua vĩ tuyến 17 vào
Nam chiến đấu. Con chịu khó đọc và hy vọng nó sẽ giúp con rất nhiều trong quá trình vượt khó
chăm ngoan học giỏi khi không có bố bên cạnh. Hôn con trai của bố thật nhiều!”.
Khi còn làm Thứ trưởng, Bộ trưởng Bộ Giáo dục - Đào tạo Phạm Vũ Luận đã kể tôi nghe một
chi tiết thật ấn tượng, ngày gặp thầy tại trường quay S9 buổi VTV1 truyền hình trực tiếp kỷ
niệm một năm ngày chương trình Thắp sáng tương lai lên sóng (14-8-2009). Thầy kể: một
hôm, ông cụ thân sinh thầy vào một hiệu sách, bắt gặp cuốn Tôi đi học mới tái bản, cụ mừng
quá mua luôn về tặng cháu nội cưng là con trai thầy. Cụ còn phóng rất to một tấm ảnh chụp
riêng trang bìa có hình tôi đang ngồi viết bằng chân treo ngay trước bàn học của cháu. Thầy
thân thiện vui vẻ kết luận: “Ông cụ tôi quý thầy Ký lắm. Luôn lấy thầy làm thần tượng để giáo
dục các cháu. Dịp nào có điều kiện mời thầy về được nhà tôi chơi thì quý quá!”.
Ngày 22-11-2007, kỹ sư Nguyễn Phú Điện từ nhà máy bia Tây Đô Thanh Hóa đã gửi tôi bức
thư khá dài. Trong đó có đoạn viết: “Em cảm ơn vô cùng tấm gương của thầy. Nhờ thầy mà em
có hôm nay đấy. Thầy biết không ngày học lớp 12 em là đứa học trò thích chơi thích quậy hơn
thích học. May mắn thay một hôm có người bạn cho em mượn cuốn TÔI ĐI HỌC của thầy. Bạn
dặn em là đọc lướt mau rồi gửi lại. Nhưng thầy biết không, khi đã đọc hết trang thứ nhất em
không thể không đọc tiếp trang thứ hai. Hơn nữa em thấy em không thể nào đọc nhanh được.
Đọc đến đâu sự xúc động, cuốn hút đã khiến em thích thú mê đắm và nhiều chỗ phải rơi nước
mắt đến đấy. Nên nhiều trang em cứ phải đọc đi đọc lại. Chính nhờ đọc cuốn sách ấy của thầy mà
em đã thay đổi chính mình. Từ một học sinh ham chơi em đã chăm chỉ quyết chí phấn đấu theo
gương thầy và thế là em đã thi đỗ vào đại học.
Ra trường em được nhận ngay về doanh nghiệp bia quê hương. Bây giờ em rất muốn thầy tặng
em cuốn Tôi đi học để không chỉ em được đọc lại mà sau này cho con em đọc, dù bây giờ em chưa
có vợ đâu. Mong thầy giúp em nhé! Bởi từ nhiều năm nay em săn lùng quyển sách này mà không
đâu có. Nhà em ngay bên một nhà sách lớn đấy. Em đã ký hẹn với cô bán sách mà mấy năm nay
cô trả lời vẫn chưa có…”.
Với sự hâm mộ như vậy của bạn đọc gần xa, sau 45 năm nhìn lại tôi thấy niềm vui thật lớn,
nhưng băn khoăn cũng không phải nhỏ. Nhiều chi tiết trong cuốn sách do phải viết vội vàng

trong hoàn cảnh khó khăn thiếu thốn nhiều mặt nên đôi chỗ chưa hợp lý, chưa cụ thể, sinh
động. Hơn nữa sau nhiều lần tái bản, không ít nhà xuất bản, nhà sách đã biên tập cắt xén khá
nhiều đoạn mà tác giả tâm đắc. Với trách nhiệm cùng bạn đọc và giá trị đích thực của chủ đề
cuốn sách, lần này khi Trí Việt - First News tái bản và đưa vào tủ sách Hạt giống tâm hồn,tôi
quyết định dành thời gian chỉnh sửa lại một số chi tiết chưa thật hợp lý và bổ sung, viết thêm
một số chi tiết, tình tiết mà tôi thấy cần thiết. Hy vọng lần tái bản này cuốn sách sẽ đáp ứng
trọn vẹn hơn sự mong chờ mê thích của bạn đọc gần xa.
P. Hồ Chí Minh, thềm xuân Giáp Ngọ 2014
Tác giả
Nguyễn Ngọc Ký

T

1 - SAU CƠN SỐT BẠI LIỆT

H

ồi đó quê tôi bị giặc Pháp chiếm. Bọn chúng từ Đồng Mới, Đông Biên thường kéo về lùng
sục càn quét. Thỉnh thoảng chúng lại câu đại bác từ Lạc Quần về. Nhân dân phải chịu biết bao
nỗi cay cực. Có gia đình như gia đình bà Tốn đã tan nát cả nhà vì đạn đại bác của chúng. Gia
đình Thủy ở cạnh nhà tôi cũng mất hai người. Hôm trước mẹ Thủy vừa mất vì sức ép, thì tối
hôm sau bà Thủy lại tắt thở vì một mảnh đạn xuyên trúng ngực. Ngay chính Thủy cũng bị
thương ở đầu gối đấy. Còn tôi lần đó suýt nữa cũng bị nguy rồi. May mà bố tôi đã kịp bế tôi
chạy ra hầm khi tôi đang nhởn nhơ đuổi bắt một chú chuồn chuồn đậu ở hàng giậu trước nhà.
Trận ấy nhà tôi bị đổ mấy gian nhà phụ và chết một con lợn sề. Thật tiếc quá. Con lợn sề to
bằng chiếc cối xay lúa, lại hiền nữa chứ. Ngày nào theo mẹ vào xem nó ăn, tôi cũng nhảy lên
lưng nó cưỡi làm ngựa.
Từ đấy cứ nghe tiếng súng giặc là dân làng lại chạy tản ra những chiếc hầm ngoài đồng. Vào
một đêm cuối đông, trong chiếc hầm giữa cánh đồng Cói trước làng tôi đã bị cảm. Sáng ra mẹ
vội vàng bế tôi về nhà. Cơn sốt mỗi lúc một tăng, tôi mê man không biết gì nữa. Bố cuống
cuồng lo sợ. Song không biết chạy đâu ra thuốc men cả, vì quanh vùng tôi bốn bên đều có đồn
giặc đóng. Bọn chúng sẵn sàng bắn vào bất cứ ai qua đường. Không biết làm cách nào, bố tôi
đành đi mời hết ông lang này đến ông lang khác trong các làng bên. Còn mẹ tôi thì đi cầu cúng.
Một ngày, hai ngày rồi ba ngày, sau những giờ thoi thóp trên giường bệnh, tôi thấy mình đã
tỉnh. Tôi ngồi dậy được, trong bụng thấy đói. Mẹ tôi đưa một quả cam đã bóc sẵn. Tôi thèm ăn
quá, định đưa tay cầm lấy. Ôi, sao kỳ lạ thế này, hai cánh tay tôi bỗng trở nên nặng trịch. Tôi
không còn đủ sức giơ nó lên nữa!
Ít ngày sau người khỏe hẳn, tôi dậy đi được. Nhưng đôi tay của tôi đã chẳng còn nguyên vẹn.
Nó như hai cục thịt lủng lẳng đeo vào hai bên mình tôi. Tôi cảm thấy nằng nặng như không
phải chính tay của mình.
Hồi đó tôi vừa tròn bốn tuổi.

2 - ÔI, SAO TAY KÝ LẠI THẾ NÀY!

M

ẹ tôi kể lại, mấy hôm tôi ốm nằm liệt giường, ngày nào Bằng cũng đến lấp ló ngoài cửa
sổ. Nó đứng thu lu ở đấy một lúc rồi lặng lẽ quay về. Chắc Bằng buồn lắm. Hôm nay thấy tôi ra
ngõ chơi được, Bằng mừng quá. Nó vừa chạy đến chỗ tôi vừa gọi:
- Ký ơi, ra sân đình đánh đáo với tao đi.
Tôi chưa kịp nói gì thì Bằng đã ôm chầm lấy tôi. Nó cầm tay tôi định kéo đi. Bỗng nét mặt nó
biến sắc. Nó chằm chằm nhìn vào tôi, hốt hoảng thốt lên:
- Ôi, sao tay Ký lại thế này?
- Chẳng biết nữa. - Tôi trả lời gọn mấy tiếng như vậy.
Bọn trẻ chơi quanh đó thấy lạ liền ùa đến. Đứa sờ, đứa mó, có đứa tinh nghịch giật tay tôi
một cái rồi bỏ chạy kêu lên:
- A, Ký què rồi chúng mày ạ. Ký què... Ký què.
Tôi chỉ còn biết đứng lặng nhìn xuống đôi tay buông thõng của mình, mặc cho hai dòng lệ ứa
trào từ lúc nào. Thế là từ nay hai tiếng “thằng què” sẽ là cái biệt danh của tôi ư? Sao có chuyện
kỳ lạ thế này nhỉ! Mới cách đây mấy ngày thôi, đôi tay của tôi vẫn còn nguyên vẹn kia mà!
Là con út, và cũng là đứa con trai duy nhất của bố mẹ nên tôi rất được chiều chuộng. Tôi vòi
ăn gì, chơi gì là được ngay.
Tôi sẽ chẳng bao giờ quên quãng thời gian ngắn ngủi đáng yêu ấy, những ngày đôi tay của tôi
còn lành lặn.
Nhà tôi cách nhà Bằng một khu vườn nhỏ, trồng toàn dong riềng tốt um tùm như một khu
rừng huyền bí, có lũy tre bao bọc. Bình thường muốn qua nhà nhau phải đi vòng ra đường qua
2 con ngõ, xa cả hơn 100 mét. Lũ trẻ chúng tôi không dại gì lại tốn công mất sức đi vòng vèo
như thế cho mệt. Tôi bàn với Bằng dùng dao bí mật chặt luôn mỗi bên một khóm tre nhỏ để
tạo ra một lối đi chỉ vừa cho con Vàng nhà tôi hoặc một chú nhóc như tôi và Bằng chui qua. Thế
là mỗi lần muốn đến chơi nhà nhau, cùng nhau bày các trò chơi nơi khu vườn lý tưởng ấy
chúng tôi chỉ cần ới một tiếng là ngay sau đó đã có mặt bên nhau.
Để biến khu vườn dong riềng ấy thành một vương quốc kỳ thú, chúng tôi bí mật dựng ngay
giữa vườn một “túp lều chú Tôm” thật hấp dẫn. Một loạt khóm dong riềng bị chúng tôi hạ
xuống làm nền. Những khóm dong riềng cận kề được vin xuống buộc túm lại làm mái che.
Những chiếc lá to như những manh vỉ được hái trải làm chiếu. Trong túp lều thơ mộng ấy tôi
cùng Bằng và năm bảy đứa trẻ khác, trai có, gái có cùng nhau bày trò chơi chi chi chành chạnh,
trò bán hàng, trò ù à ù ập. Nhớ nhất mỗi lần đứa nào có quà mẹ đi chợ về là lại ới nhau, rủ nhau
tụ họp nơi căn lều ấy cùng bày cỗ, cùng ăn chung, cùng vỗ tay hát hò cười vui hồn nhiên thích
thú.
Cũng bằng đôi tay ấy, tôi cùng Bằng và các bạn quanh xóm còn bày ra bao trò chơi đầy hấp
dẫn và phiêu lưu khác. Nào trò rồng rắn lên mây. Trò mèo đuổi chuột. Trò nặn pháo bù. Trò
đánh trận giả. Trò mang lửa, mang gậy đi săn lùng bắt những tổ ong muỗi về nướng ăn ở những
bụi dứa quanh làng. Có lần ong đốt cho sưng tấy cả mặt mày bị bố mẹ la rầy vẫn không sao từ
bỏ được. Những ngày đông giá buốt mấy đứa lại thi nhau khoét tường nhà Bằng ra (tường đắp
bằng đất sét dày cả nửa mét) làm thành những cái bếp lò rất quyến rũ. Tìm hái, nhặt những
quả phi lao khô, những khúc xương rồng chết chất vào hi hút nhóm lửa. Tất cả quây quần bên
cái lò sưởi rất lý thú ấy vừa tìm hơi ấm vừa tha hồ nướng khoai, nướng sắn moi trộm ở vườn
nhà ai đó cùng ăn thỏa thích,
Ngày con Vàng nhà tôi còn nhỏ, có lần tôi và Bằng bắt trói chân nó lại, hai thằng xỏ gậy vào
vừa khiêng đi quanh sân vừa rao lớn: Ai mua lợn nào…ào... Mẹ đang sàng gạo nghe tiếng Vàng

ăng ẳng kêu, vội chạy ra la lớn. Hoảng quá tôi và Bằng liền quẳng luôn con Vàng xuống ao rồi
bỏ chạy. Mẹ vội nhảy xuống, khá vất vả mới cứu được Vàng khỏi chết đuối.
Bây giờ nhớ lại, tôi ước gì đôi tay được trở lại bình thường, dù chỉ đôi phút... Nhưng rồi… tất
cả chỉ là ảo vọng.
Từ đấy tôi phải sống những chuỗi ngày buồn tủi, gò bó với đôi tay hoàn toàn bất động như
chú chim non đang lúc tập bay bị gãy cánh. Tôi không còn chơi được trò gì, không biết chơi với
ai, ngoài con Vàng nhỏ và chú mèo Mướp. Suốt ngày quanh quẩn ở nhà, thấy chán, đôi lúc tôi
cũng chạy ra sân đình đứng nhìn bọn trẻ chơi. Trông chúng nó đánh quay, đánh đáo, chơi rồng
rắn, cười nói ầm ĩ, tôi cảm thấy chân tay ngứa ngáy muốn lao vào dự cuộc.
Một góc sân kia có mấy đứa đang chơi ô ăn quan. Bằng cũng có mặt trong đám này. Tôi đến
xem bọn chúng chơi. Được một lúc thèm chơi quá, tôi liền bảo Bằng:
- Bằng ơi! Bằng để Ký chơi thay lần này nhé.
- Ký chơi thế nào được?
- Được, Bằng sẽ bốc quân rải hộ, Ký bảo ô nào, Bằng bốc ô ấy.
Chơi như vậy nhiều lúc tôi cũng thắng cuộc. Song tôi vẫn không thỏa mãn và thấy tưng tức
thế nào ấy. Tôi đánh liều bảo Bằng:
- Thôi, lần này Bằng để Ký bốc quân nhé.
- Ký lấy gì mà bốc?
- Chân Ký!
Nói rồi tôi liền thò chân vào bốc quân ở ô thứ nhất. Bỗng xòa một cái, số quân trong chân tôi
rơi tung tóe khắp nơi. Cả bọn liền bò lăn ra cười như nắc nẻ. Còn tôi thì tưng hửng bỏ về nhà.
Từ đấy tôi rất ít ra sân đình.
Mọi sinh hoạt của tôi đều phải nhờ bố mẹ và các chị tôi. Đôi lúc bố tôi cũng đâm ra khó tính.
Đó là những lần bố tôi đang làm việc mệt, tôi đòi ăn cơm, uống nước, cởi áo là bố lại nói dỗi:
- Chỉ rầy thôi.
Bây giờ nghĩ lại tôi thấy thương bố mẹ lắm. Lẽ ra ít nhất tôi cũng đỡ được bố mẹ chén nước,
cái tăm. Thế mà tôi đã chẳng đỡ được gì, lại còn bắt bố mẹ hầu hạ đủ mặt. Như vậy làm sao
tránh khỏi những lúc phiền lòng của một người đã chịu nhiều đau khổ như bố tôi.
Trong chiếc chăn len ấm áp, một đêm mùa đông bố đã kể lại cuộc đời mình cho tôi nghe.
Chiếc chăn len này nhà tôi mới sắm hồi sau hòa bình đấy. Bố tôi nói trước đây có ai dám mơ
đến một chiếc chăn như thế này. Năm lên tám tuổi, bố tôi đã mồ côi cha, phải đi ở chăn trâu
cho địa chủ. Đêm lạnh không có chăn đắp, bố lấy rơm phủ lên người. Đã lạnh lại đói. Có lần bố
đi đào trộm dong riềng của địa chủ về ăn.
Chúng bắt được, dùng ba-toong đánh vào đầu, đến nay vẫn còn vết sẹo. Thấy cảnh đi ở không
đủ nuôi thân, năm hai mươi tuổi bố về nhà ở với bà tôi. Nhưng cả nhà lại không có một tấc đất
cắm dùi, biết sống bằng cách nào được? Thế là bố đành phải bỏ nhà ra Hòn Gai làm thợ mỏ.
Mãi đến năm 1945, khi Cách mạng tháng Tám thành công, bố tôi mới trở về. Được cách mạng
chia ruộng, chia đất, từ đó đời bố mới đỡ vất vả.
Mãi đến khi bố đã gần năm mươi, mẹ tôi mới sinh được tôi là con trai duy nhất (trước tôi chỉ
có ba chị gái). Bố thương yêu, nâng niu chăm sóc tôi, mong một ngày kia tôi sẽ nên người. Có
ngờ đâu tôi bị bệnh và hỏng cả hai tay.
Đêm nằm, bố thường ôm tôi vào ngực, vuốt nhẹ tóc tôi, nâng tay tôi lên hôn hít và nghẹn
ngào nói:
- Thật ông trời không có mắt con ạ. Người ta có năm có mười thì tốt, mình có một thì trời lại

bắt tội. Nói đến đây tiếng bố tôi nhỏ dần và ngừng hẳn. Chắc bố tôi khóc. Rồi bố tôi lại ôm chặt
tôi hơn, nói tiếp, giọng nghẹn lại:
- Sau này bố mẹ chết đi, con biết làm gì để sống!

3 - NHỮNG NGÀY MON MEN ĐẾN LỚP

B

a năm đã trôi qua. Cũng ba năm ấy biết bao đồn bốt giặc ở quê tôi đã bị quân ta san
phẳng. Làng quê được giải phóng trở nên đông vui nhộn nhịp lạ thường. Bà con trong làng tấp
nập gọi nhau ra đồng cày cấy. Các lớp bình dân học vụ được mở khắp nơi.
Một lớp vỡ lòng mọc lên trong xóm. Trẻ con nô nức kéo nhau đến lớp, đông vui như ngày hội.
Bằng, Tam, Oánh, đã đến lớp rồi. Cả Thủy bị thương ở đầu gối, chân phải đi khập khiễng, mà
sáng nay cũng diện một chiếc áo hoa màu tím lấm chấm những đốm sao trắng, tay cầm một
quyển vở bìa đỏ chói tấp tưởi đến lớp học. Thôi thế là hết. Từ mai biết chơi với đứa nào được
nữa.
Ở nhà cứ mỗi lần nghe chúng nó ríu rít rủ nhau đến lớp là tôi lại nao nao như thèm muốn
một cái gì. Tôi bứt rứt khó chịu quá, không thể nào thu mình mãi ở nhà được nữa, liền chạy ra
ngõ ngắm bọn trẻ đi học. Đứa nào cũng xúng xính quần áo mới, cũng tung tăng chân sáo, cũng
ôm trong tay cuốn vở, vừa đi vừa cười đùa rôm rả. Sao mà vui mà hấp dẫn làm vậy. Tôi chỉ biết
đứng lặng nhìn không chớp mắt cho đến khi tốp cuối cùng đã mất hút tôi mới lững thững quay
vào nhà trong dòng nước mắt lã chã tuôn rơi từ lúc nào. Chiều ấy, đợi bọn trẻ cắp sách đi hết,
tôi đánh liều men theo con đường mòn lần đến lớp học. Tôi đến bên tấm liếp che ngoài cửa.
Qua kẽ nứa tôi nheo mắt nhìn vào. Cô Cương đang viết viết cái gì lên bảng. Tôi cố đảo mắt tìm
Bằng. Ơ kia rồi, Bằng ngồi ngay ở mép bàn thứ nhất, bên cạnh nó là Oánh.
Đứng nhìn một lúc thấy bọn trẻ đã rục rịch ra chơi, tôi vội vàng lủi đi.
Chiều hôm sau tôi lại lần đến lớp. Lần này tôi bạo hơn, chẳng thèm thập thò ở kẽ liếp nữa.
Tôi men đến đứng ngó thẳng vào bàn cô giáo ngay trước cửa ra vào. Thấy cô giáo bước ra, tôi
sợ quá liền quay ngoắt tránh ra sau lớp. Một lát sau, tôi lại quay vào đứng lấp ló ở cửa. Bọn trẻ
đọc “O” tôi cũng chúm môi đọc “O”.. Bọn trẻ cứ đọc chữ nào là tôi lẩm nhẩm đọc theo chữ ấy.
Mải mê quá, tôi bước chân ngay vào lớp từ lúc nào không biết. Tôi giật thót mình khi cô Cương
đã tiến sát. Cô cầm lấy cánh tay tôi, dịu dàng nói:
- Em về nhà chơi cho các bạn học nhé!
Tôi ngơ ngác nhìn cô rồi cúi xuống im lặng. Một lát sau tôi đánh liều hỏi:
- Thưa cô... em… xin học… được không ạ?
Tôi nói nhỏ quá, chắc cô nghe chưa rõ. Cô liền cúi xuống hỏi lại:
- Hả, em nói gì?
- Dạ... em muốn vào... học.
Cô Cương ngẩng lên, thở nhẹ, rồi cúi xuống nâng nâng đôi tay mềm nhũn của tôi lên:
- Thôi nhé, em về nhà chơi, vài năm nữa cô sẽ nhận em vào lớp.
Khi cô Cương nói đến đây không hiểu sao tôi bỗng òa lên khóc. Tôi khóc to lắm, cứ như vừa
bị ai đánh vậy.
Cô Cương nâng vạt áo lau nước mắt cho tôi và dẫn tôi ra ngõ.
Về nhà mẹ hỏi vì sao khóc, tôi chỉ lặng thinh. Bọn trẻ theo từ lớp về vội mách:
- Nó vào lớp học xem. Cô giáo không cho xem nên nó khóc đấy.
Mẹ lại hỏi:
- Vậy cô giáo có đánh con không?
Bọn trẻ tiếp luôn:
- Không, cô giáo không đánh. Cô giáo chỉ dẫn nó ra thôi.

- Vậy lặng đi rồi mẹ lấy chuối cho.
Không chịu lặng, tôi vẫn vừa khóc vừa nói:
- Ứ, con học cơ.
Bọn trẻ hiểu ý tôi liền nói rõ cho mẹ biết. Mẹ ngọt ngào nói:
- Ừ, vậy tối về mẹ bảo bố con sang nói với cô Cương cho.
Quả thật tối hôm ấy mẹ đã nói với bố về việc xin cho tôi đi học. Bố thở dài lắc đầu:
- Nhưng tay con nó như thế thì học với hành gì được.
- Được, ông cứ xin cho nó đi đi, không nó lại ăn vạ ngay đấy. Bạn bè cùng lứa đứa nào cũng
đến lớp cả rồi, còn mình nó ở nhà chơi với ai được. Thôi, ông cứ đến nói với cô Cương xin cho
con đến lớp, rồi nó muốn học được chữ nào thì học, nếu không cũng có bầu có bạn để chơi cho
đỡ buồn.
Bố tôi bế xốc tôi lên vai nựng khẽ:
- Ừ, bố cũng biết thế nhưng tay của con thế này đi học viết làm sao được mà đòi. Thôi chịu
khó ở nhà coi nhà và giúp bố đuổi gà kẻo chúng “làm cỏ” cả vườn rau cải kia mất. Rồi con
muốn gì bố sẽ bảo mẹ mua cho.
- Ứ, không đâu! - Tôi lắc người, giụi mặt vào vai bố nói dỗi.
Chị tôi cũng nói chen vào:
- Em nó thích học, bố cứ để em đi. Cả làng giờ có ai là người không đi học đâu. Ngay như bà
Hoàn đã gần sáu mươi tuổi mà vẫn còn đi học nữa là nó. Với lại lớp học bây giờ người ta mở
ngay ở nhà ông Bắc chứ có xa xôi như ngày xưa đâu. Thôi, tối nay bố cứ đến nói với cô Cương
đi, rồi sáng mai con sẽ dẫn em đến lớp cho.
Bố tôi im lặng không nói gì nữa.
Sáng hôm sau, khi chị tôi đang sắm sửa sách vở để dẫn tôi đến lớp thì bỗng nghe ngoài sân
có tiếng chó sủa. Cô Cương tay cầm một tập vở, một chiếc thước dài bước vào cửa.
- Chào cô.
Cả nhà tôi niềm nở chào cô Cương. Còn tôi thì khép nép đứng lấp sau cánh cửa.
- Đâu, em Ký đâu rồi? - Cô Cương ngạc nhiên hỏi.
Chị tôi đến cầm tay dắt tôi ra trước mặt cô Cương. Tôi bẽn lẽn ngẩng nhìn cô rồi vội cúi
xuống im lặng.
- Em nó đây cô ạ. Mấy hôm nay nó nằng nặc đòi đến lớp của cô đấy. Em đang chuẩn bị dẫn nó
đến lớp bây giờ đây. - Chị tôi nói.
- Vâng. Em nó có đến xin tôi cho vào học. Nhưng thấy tay của em như vậy, tôi ái ngại khuyên
em về nhà chơi. Tối qua nghe bác đến nói em nó lại đòi đi học. Em nó đã muốn vậy, ta cứ để em
đi. Chị ở nhà làm việc khác, tôi đưa Ký đến lớp kẻo các em chờ.
Tiễn cô Cương ra ngõ, mẹ tôi chặc lưỡi nói:
- Vâng, vậy nhờ cô nhận em nó vào học. Chắc nó cũng chẳng viết lách gì được đâu. Nhưng nó
thích thì cứ để cho nó học. Được đến lớp học, tôi sung sướng hả hê lắm. Tôi được cô Cương xếp
ngồi ngay cạnh Bằng. Ngày ngày Bằng bỏ sách vào túi dết của tôi rồi mang theo. Hai chúng tôi
thân thiết như đôi chim nhỏ. Mỗi khi có đứa nào định trêu tôi là Bằng bênh ngay. Khuyên bảo
chúng không được thì Bằng mách cô giáo.
Bằng lớn hơn tôi một tuổi, nhưng lại thấp hơn tôi một chỏm đầu. Mẹ tôi là chị gái của bố
Bằng. Tôi và Bằng là con cô con cậu ruột. Nhà lại cận kề nhau. Giờ lại cùng nhau đi học một lớp.

Sự thân thiết vì thế ngày càng khăng khít.
Từ ngày đi học, tối nào về nhà tôi cũng được chị tôi dạy thêm. Chị viết phấn ra tấm phản giữa
nhà rồi cặn kẽ ôn cho tôi từng chữ một. Thấm thoắt chẳng bao lâu tôi đã nhận được mặt chữ.
Những bạn cùng học với tôi đã biết viết.
Bằng đã viết buông được rồi. Chữ nó đẹp lắm, vừa ngay ngắn vừa thẳng dòng. Tôi