ĩủ sách
Danh Nhân

!

NHIỀU TÁC GIẢ

NHÀ XUẤT BẢN THANH NIÊN

H ổ CHÍ MINH

NHỠHGìỉịM TMÁNS

BÁC H ÍỂH YÊU

NHIỀU TÁC GIẢ

m õ H G HỊM TMẤN6
---1 /Ă

Ú H ÍÌN IYÊI

NHÀ XUẤT BẢN THANH NiÊN

u

ÒI GIÓI THIỆU

Bác Hồ đã dành trọn cả cuộc đời mình cho độc lập,
tự do cla dân tộc, cho hạnh phúc của nhăn dân.
Tấn. gương phấn đấu, hy sinh của Người đã để lại
cho chúng ta lòng cảm phục, kính trọng, lòng biết ơn
sâu sắc.
Bác để tình thương cho chúng con
Một đòi thanh bạch chẳng vàng son
Mong manh áo vải hồn muôn trưỢng
Hơn tượng đồng phơi những lốỉ mòn.
(Tố Hữu)

Nhân dịp kỷ niệm lần thứ 118 ngày sinh của Bác
(19-5-1890 -19-5-2008) Nhà xuất bản Thanh Niên tái
bản cuốn sách “N hững kỷ niêm sâu sắc với Bác
HỒ' và đổi tên thành “N hững năm tháng bên Bác
Hồ kỉn h yêu”, ơ lần tái bản này, chúng tôi đã bổ
sung thêm một số tư liệu mới về Bác.
Đây là tập hồi ký của những chiến sĩ cảnh vệ Những người đã may mắn được sống và làm việc bên
Bác. Những câu chuyện chân thực và cảm động đã
nêu bật được tình cảm sâu nặng của các chiến sĩ cận
vệ đối với Bác. Sức cảm hoá kỳ diệu ở Người được toát

ra từ chính tấm gương sáng ngời đạo đức cách mạng
ưà từ những lời khuyên bảo nhẹ nhàng mà vô cũng
sâu sắc của Người.
Cuốn sách còn cung cấp cho chúng ta những tư liệu
quí về cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác, nhất là
giai đoạn từ 1941 đến 1969.
Đây là món quà quí của các chiến sĩ cảnh vệ kính
dâng Người nhân dịp sinh nhật Bác.
Nhà xuất bản Thanh Niên rất mong sự góp ý của
bạn đọc xa gần đê lần tái bản sau được hoàn thiện
hơn.
NHÀ XUẤT BẦN THANH NIÊN

HỎI CHUYỆN NGIỊÉ LÁI XE
CỦA CHỦ TỊCH
HỐ CHf MINH
m
NGUYỄN THIÊN VIỆT

Một người bạn cho tôi biết người lái xe riêng của
Bác ỏ s ố 5A phố Hoàng Hoa Thám. Nhưng đến nơi,
tất cả các sổ nhà đều lộn xộn, không theo một trật
tự nào. "Dạ, bà làm ơn cho cháu hỏi thăm nhà õng
cụ lái xe cho Bác Hồ ỏ đâu ạ?''. Ngay lập tức, giữa
những cửa hàng, quàn xá ồn ào, mọi người chỉ ngay
cho chúng tôi lối cần vào.

Đã bước vào tuổi 86 nhưng cụ Nguyễn Tiến Khiếu
vẫn còn rắn rỏi, minh mẫn. Cụ chậm rãi kể cho chúng
tôi nghe về những kỷ niệm năm tháng đưỢc lái xe cho
Bác. Trước cách mạng, anh thanh niên Nguyễn Tiến
Khiếu làm “lơ” xe đường Hà Nội - Thái Bình, do đó có
ít nhiều kinh nghiệm về ô tô. Trong kháng chiến
chống Pháp, anh gia nhập quân đội và sau đó được
điều về lái xe riêng cho Bác. Như vậy, cụ Khiếu là lái
xe riêng của Hồ Chủ tịch từ những ngày đầu tiên Bác
dùng ô tô cho đến khi Bác đi xa.
Sau chiến thắng Biên giối 1950, Đại tướng Võ
Nguyên Giáp biếu lên Bác một chiếc xe Jeep Mỹ chiến
lợi phẩm, nhưng Bác từ chốỉ và bảo:
- Chú là chỉ huy quân sự, chú cần hđn Bác, nên lấy
mà dùng.

__________ riHữno

NÄM T H Ấ n o B£ri BÁC HÒ KíriH YËU__________

Thòi gian sau, chính phủ Liên Xô có tặng chúng ta
10 chiếc xe Jeep loại 2 cầu và Hồ Chủ tịch bắt đầu có
xe riêng từ dạo đó (năm 1952). Sau này, về Hà Nội,
Người chuyển sang đi loại xe Pô-bê-đa cho đến khi
vĩnh biệt chúng ta. Nhiều lần, các đồng chí trong Bộ
Chính trị đề nghị Bác nên dùng loại xe tốt hơn nhưng
Bác gạt đi:
- Các chú cứ rườm rà, xe mà cũng có cấp à?
Cụ Khiếu trầm ngâm kể: Bác sông rất cần kiệm, án
uốhg thưòng chỉ có gà rim, tương, rau luộc, cà pháo và
một chén rượu nhỏ. ớ t là món không thê thiếu. Hôm
nào không có ớt, Bác cười bảo:
- Các chú cắt suất ớt của Bác à?
Trong nhiều năm, mọi quà bánh, thuốc bổ được
biếu, Hồ Chủ tịch đều đề nghị chuyển lại cho bộ đội,
thương binh. Người hầu như không có khách riêng.
Hình như chỉ có một lần duy nhất vào khoảng những
năm 60. Đó là lần hai vỢ chồng luật sư Lô-dơ-bai và
con gái sang thăm Bác. Hồ Chủ tịch giao cho tôi trách
nhiệm lái xe đưa hai ông bà đi chơi thăm phô" phưòng
và dặn dò:
- Đây là ân nhân của Bác, chú lái xe cho họ phải
hết sức cẩn thận.
Qua lòi kể của cụ Khiếu, chúng tôi được biết loại
thuốic lá Bác hay hút là thuốc Hoa Lư. Thòi kỳ nghiện
nặng, Bác hút mỗi ngày hết một bao. Thòi gian sau,
bác sĩ Phạm Ngọc Thạch khám cho Bác đề nghị Bác
thôi hút thuốc. Bác chấp hành và bảo:
- Bác chỉ có mỗi điếu thuốc là vui mà các chú tước
mất.
8

______riHỮnG nAH THÁriG BEri BÁC Hỏ KÍHH YẼU_____

Trả lòi tôi câu hỏi về công tác bảo vệ lãnh tụ như
thế nào, cụ Khiếu kể; “Tâ't cả đội bảo vệ đều mang
súng, kể cả tôi. Nhưng Hồ Chủ tịch thường haj^ cười
nói: “Các chú bắn được một phát thì địch nó đã bắn
đưỢc cả trăm phát. Bác dựa vào dân là chính””.
Anh bạn tôi vui miệng hỏi:
- Thế có bao giò các cụ đề nghị Bác Hồ lập gia đình
không ạ?
- Cũng có các cô bên Hội Phụ nữ đề nghị Bác
chuyện đó, nhưng Người thường nói vui: “Bác lấy ai
bây giò. Cả nước gọi Bác bằng Bác...”.
Sợ nói chuyện lâu làm cụ già mệt, chúng tôi hỏi câu
cuối cùng;
- Ngày Tết, Bác Hồ có hay tặng quà riêng cho cụ
không?
Người lái xe năm xưa mỉm cười, nét mặt rạng rỡ:
- Chiều ba mươi, tôi hay đưa Bác vào uỷ ban Hành
chính Hà Nội dự lễ và chúc Tết đồng chí Trần Duy
Hưng. Dự lễ xong, quay ra, Bác cháu đi xe vòng
quanh hồ Hoàn Kiếm, cũng có năm đi lên Yên Phụ.
Người ngồi ở phía đằng sau, rút trong túi ra hai điếu
thuốc lá, đưa vòng cho tôi qua đầu và bảo: “Đây là quà
dành cho chú, Bác lấy trong tiệc”, rồi Ngưòi tiếp:
“Nhân dân ta còn nghèo, năm nay ăn Tết như vậy
thât là tốt.”
N.T.V

NGUỞI CHỤP ẢNH LINH cúll BÁC KỂ CHUYỆN
NGUYỀN THIÊN VIỆT

Đã có khá nhiều ảnh chụp Chủ tịch Hồ C h í Minh
lúc sinh thời, nhưng ảnh chụp khi Bác mất, thường
ch ỉ thấy bức duy nhất: Bác đang nằm yên nghỉ trong
hòm kinh, hai tay đặt thư thái trưởc ngực, bên phải
linh cữu là đồng chí Tổng Bi thư Lê Duẩn, bên trái
là cụ Tôn Đức Thắng, phía sau là đồng chí Trường
Chinh và Phạm Vãn Đồng. Tàc giả bức ảnh, ông Vũ
Tin, kể...

“...19h ngày 1 tháng 9 năm 1969, chúng tôi đưỢc
lệnh triệu tập gấp đến s ố 2 Hùng Vương nhận nhiệm
vụ. Đến ndi, chỉ có vài anh em phóng viên của Thông
tấn xã, bên quân đội, tôi và một ngưòi khác. Cấp trên
không nói gì, nhưng chúng tôi không ai bảo ai, tất cả
đều ngò ngỢ. Cái điều toàn dân không ai mong chò đã
đến sớm như vậy sao?... Sáng ngày 3-9, báo đài đồng
loạt đưa tin: Bác của chúng ta đã vĩnh viễn ra đi.
Tròi mưa tầm tã. Từ sáng sốm, chúng tôi đưỢc đưa
vào Phủ Chủ tịch để tham gia công việc tang lễ Bác.
Những phóng viên báo chí có mặt đầu tiên, phải đến
ba, bốn chục ngưòi. Đây là những giây phút cực kỳ
quan trọng. Ngoài lễ tang theo nghi thức quốc gia,
đây cũng là lần đầu tiên toàn dân đưỢc thấy thi hài

Bác đặt trong hòm kính sau khi hoàn
tất quá trình ướp. Mọi phóng viên đều tự hiểu mệnh
10

nHữnO riAM THẤnQ BÊH BẤC HÒ KÍNH YẺU

lệnh từ trái tim mình: “Chụp ảnh không tốt là có tội
vối đồng bào miền Nam”.
- Đã có nhiều lần chụp ảnh Bác, nhưng riêng lần
này, cảm tưởng của ông như thế nào? - Tôi hỏi.
- Tôi run lắm. - Người phóng viên già trầm ngâm
nhìn xa xăm, nhớ lại:
- Trông Bác vẫn vậy, chỉ có hơi gầy đi một chút.
Ngưòi như là vừa chỢp mắt.
Nét xúc động, ông Tín kể tiếp:
- Có bôn vị lãnh đạo quốc gia; Cụ Tôn Đức Thắng,
Tổng Bí thư Lê Duẩn, các đồng chí Trường Chinh,
Phạm Văn Đồng đến bên linh cữu của Bác, tất cả các
máy ảnh thi nhau bấm. Do vị trí đưỢc sắp xếp, khu
vực các nhà báo ở phía bên phải linh cữu, bên trái là
lối đi dành cho đại biểu vào viếng, ỏ giữa, phía trước
là nơi đặt vòng hoa, tôi nhận thấy, nếu đứng đúng vị
trí thì sẽ không chụp đưỢc phía có đồng chí Lê Duẩn.
Tôi sẽ phải đi vòng ra phía sau hậu trưòng, sang phía
bên trái linh cữu Bác. Nhưng việc đi lại trong Hội
trường Ba Đình lúc này thật không đơn giản. Anh Vũ
Kỳ - thư ký riêng của Bác bảo tôi đến gặp tướng
Phùng Thê Tài mà đề nghị. Nhưng biết ông ở đâu
giữa mênh mông biển ngưòi? Tôi quyết tâm năn nỉ
anh Kỳ: “Thòi gian không còn nhiều, anh phải giúp tôi
thôi”. Anh Kỳ nghĩ vài giây, rồi khoát tay: “Anh đi đi”.
Sang bên trái linh cữu Bác, để khỏi ảnh hưởng đến lối
đi của các đại biểu, tôi chui vào giữa các vòng hoa.
Đây là vị trí thích hỢp nhất. Từ chỗ này, nhô đầu lên,
thấy rõ linh cữu Bác và xung quanh là bốn vị lãnh đạo
cao cấp của Đảng. Có một sự ngẫu nhiên, các đồng
nghiệp phía bên kia đều ngừng tay khi tôi bấm máy.
11

______nHỮriG HÄM THÁriQ B£n BÁC Hồ KÍnH YËU______

Có lẽ họ thấy vỊ trí của tôi thuận lợi hơn và cho rằng,
bức ảnh của tôi chắc đạt nhất, về sau, tôi mới chắc
chắn đó là bức ảnh duy nhất có hình bốn vị lãnh đạo
cao cấp của Đảng bên linh cữu Bác. Ngày hôm sau,
trên tất cả các báo trong và ngoài nước, kèm theo tin
tang lễ Bác là bức ảnh của tôi. Ngay lập tức, hàng
chục triệu tấm ảnh phóng lại để đặt trên bàn thò Bác
trong các gia đình. Đảng ủy các xã, huyện lên Thông
tấn xã đặt ảnh liên tục, bao nhiêu cũng không đủ... Kể
sao xiết tình cảm của đồng bào với Bác...”
- Nhuận bút ảnh của ông đưỢc bao nhiêu? - Tôi
không nén nổi tò mò.
- 37 đồng, bằng một tháng lương lúc đó. - Lão nghệ
sĩ già mỉm cưòi.
Nghệ sĩ Vũ Tín đến với nhiếp ảnh khá sớm và cũng
thành công sớm. Năm 1960, khi mới 27 tuổi, ông đã
đoạt liền hai giải, hạng 2 và hạng 3 tại cuộc thi ảnh
của Tổ chức các nhà báo quốc tế (OIJ) với hai sáng tác;
“Ngày mùa trên sân hỢp tác xã” và “Xoá nạn mù chữ'.
Hồi ấy, ông làm việc tại Hải Phòng. Cùng với chiếc xe
đạp cà tàng không phanh, không chuông, người nghệ
sĩ đã lang thang đây đó khắp hang cùng ngõ tận của
thành phố^ cảng, của Hải Dương, nhiều vùng quê
nghèo để ghi lại hình ảnh quê hương đang hồi sinh
ngay sau bom đạn chiến tranh. Một kỷ niệm thú vỊ là
sau khi đoạt giải quốc tế, bạn bè tìm gặp ông để chúc
mừng. Nhưng giải thưởng không phải là tiền, mà chỉ
là chiếc cúp phalê, khắc hình một phụ nữ. ông Tạ
Đình Đề, lúc đó phụ trách lĩnh vực thể dục thể thao
của Tổng Cục Đưòng sắt đưa ra sáng kiến:
12

______riHỮnQ riẢM THÁriG BEn BÁC HÒ KÍriH YEu_____

Bán cho tớ để làm cúp thể thao luân lưu của
ngành đường sắt.
Hai bên thoả thuận giá 150 đồng. Bữa liên hoan
được chi hết 35 đồng, còn bao nhiêu, bác Tín gái giữ.
Năm 1972, ông vào chiến trường vối chức danh Phó
Trưởng ban Nhiếp ảnh - Thông tấn xã Việt Nam. ông
có nhiệm vụ nhận phim đã chụp của các phóng viên
mặt trận, tổ chức tráng rửa, làm ảnh, duyệt ảnh rồi
phát telephoto, chuyển ảnh về trụ sở ở Hà Nội. Một
lần, bom rơi trúng hầm trú ẩn làm ông ngất đi. Tỉnh
dậy, thấy mình đang trong quân y viện, một bên chân
không còn nữa, toàn thân đau xé. ông không biết
rằng mình vừa trải qua một ca mổ không thuốc tê.
Hoà bình, ông trở về Hà Nội với đôi nạng và chiếc
máy ảnh cũ. ông có một niềm vui là được Hội Nghệ sĩ
nhiếp ảnh CHDC Đức khi đó mời ông sang Thủ đô
Berlin lắp chân giả. ông là thương binh hạng 2/4.
Ông vừa đưỢc nhận Huân chương Lao động hạng Hai
vì công lao đóng góp cho ngành nhiếp ảnh nưốc nhà.
Có những chiều ven đô Hà Nội, người ta thường
thấy hai ông bà tóc lôm đôm bạc, chở nhau bằng xe
máy. Đến đoạn nào có khung cảnh nên thd, họ dừng
xe. Bà lắp chân máy ảnh, ông loay hoay ngắm nghía,
bên cạnh là đôi nạng gỗ.
N.T.V

13

THẤM DẪM lÒNG YÊU THUDNG CỦA NGUSl
NGUYỀN THIÊN VIỆT

Mỗi lần gặp khó khăn là cảm thấy Bác ở bên cạnh
Bảo tàng Hồ Chí Minh có khoảng 300 hiện vật
đưỢc trân trọng đón nhận. Một trong những kỷ niệm
có giá trị là chiếc đồng hồ có hình ảnh Hồ Chí Minh
đưỢc Bác tặng ông Vũ Đình Hoè - nguyên Bộ trưởng
Bộ Giáo dục đầu tiên của Chính phủ lâm thời. Đây là
oại đồng hồ k iểu cổ, có n ắp mở, đưỢc đ ặt làm ở Thuỵ
Sỹ trong thời gian phái đoàn Hồ Chủ tịch đi dự hội
nghị ở Phôngtennơbơlô năm 1946. Sau này, chiếc
đồng hồ đã đưỢc một hoạ sĩ khắc lên đó hình ảnh Hồ
Chí Minh và Bác dùng nó để tặng những người có
thành tích hoặc công trạng, ông Vũ Đình Hoè thưòng
hay để kỷ vật quý giá này ở túi ngực, ông nói: “Mỗi
lần gặp khó khăn trong công tác, trong cuộc sông tôi
thường sò tay lên nơi có chiếc đồng hồ, cảm như thấy
có Bác ở bên cạnh chỉ bảo, động viên vượt qua khó
khăn”. Cũng tại lễ tiếp nhận này còn có bộ quần áo
lụa màu nâu Hồ Chủ tịch tặng Nhà giáo nhân dân
Nguyễn Lân do ông đã có đóng góp lớn trong phong
trào bình dân hoc vu...

14

riHỮriQ nAM THẤriQ B£N BÁC HÒ KÍHH YẼU

“Hôm nay Bác và các chú liên hoan”.
Một bức ảnh tư liệu cổ đưỢc công bô" trong dịp này
là ảnh Bác đang ngồi trên một chiếc chiếu trải ỏ ngay
sân Bắc Bộ phủ, xung quanh là bà con, nhân sĩ, bô lão
và cán bộ chiến sĩ quây quần chúc Tết. Đó là cái Tết
độc lập đầu tiên vào năm 1946 của dân tộc. Cụ Phan
Xuân Thuý - chủ nhân hiệu ảnh Quốc tế nổi tiếng
năm nay 86 tuổi, tác giả của bức ảnh nhớ lại: Lúc đó
gia đình cụ mở hiệu ảnh ở gần Bắc Bộ phủ, nơi Chính
phủ lâm thời đóng. Trong gia đình cụ có một người em
trai ruột là Phan Đức Sử - chiến sĩ bảo vệ Bắc Bộ phủ.
Vào những ngày tất niên của Tết Độc lập đầu tiên, Hồ
Chủ tịch đã gặp các anh em cán bộ chiến sĩ làm công
tác ở đây và nói; “Hôm nay, Bác và các chú sẽ liên
hoan mừng năm mới, nhà chú nào gần đây thì có thể
chạy về nhà mòi họ hàng, gia đình cho thêm vui vẻ,
đầm ấm”. Sau khi ông sử chạy về nhà báo, gia đình
cụ Thuý gồm ông thân sinh cụ - ông Phạm Xuân
Trang và một bà chị cùng cụ Thuý vội vàng đi vào Bắc
Bộ phủ. Do gia đình làm nghề ảnh nên cụ Thuý mang
theo luôn cái máy ảnh RETINA. Khi đến ndi, chỉ ít
phút sau, cụ Thuý đã thấy Bác Hồ từ nơi làm việc đến
ngay chỗ các vị khách đang chờ đón Ngưòi. vẫn bộ
quần áo ka ki giản dị, Ngưòi tươi cưòi đến bên các cụ,
dang rộng đôi cánh tay, cất tiếng; “Xin chào các cụ,
chúng ta cùng nhau đón Tết”. Chiếu đưỢc trải ngay ở
sân Bắc Bộ phủ. Họ - những người dân bình thường
của Thủ đô và Hồ Chủ tịch - đã cùng nhau đón Tết,
một cái Tết độc lập đầu tiên tuy còn khó khăn nhưng
tràn đầy tình cảm và hạnh phúc của đất nước từ nay
15

______riHữriQ HÄM THAhG BẼn BÁC Hồ KỈNH YËU______

chủ quyềri. Và cụ Thuý không bỏ lổ cơ hội, ghi vào
máy khoảnh khắc ấy...

CÓ

C húng tô i là m

đưỢc là

nhờ nông hội

Tới dự cuộc gặp gỡ lần này, còn có một đại biểu của
kiều bào: đó là ông Nguyễn Văn Ngân, thay m ặt chi
hội những người Việt Nam ở Tân Đảo (Tân Calêđônê)
và Tân th ế giối (Vanuatu) đến trao những kỷ vật về
Bác, trong đó có bản gốc bức điện ngày 13-7-1946.
Bác Hồ cảm ơn Việt kiều ở Tân Đảo đã đóng góp gần
2 triệu fráng giúp nhân dân Việt Nam bảo vệ nền độc
lập non trẻ. Trong những ngày đầu tiên của cách
mạng, số tiền này quả là một sự giúp đõ rấ t lớn cho
đồng bào ta. Bên cạnh bức chân dung Hồ Chủ tịch
đưỢc hoạ sĩ Trịnh Văn Vỹ gửi từ Pháp về Ợàm từ
những m ẩu báo ghép lại) toát lên vẻ dung dị của Bác,
còn có một bức tran h lưu niệm mà bảo tàng nhận được
hôm nay với yêu cầu không công bô" tên tác giả. Bức
tran h vẽ chân dung Bác bằng máu, được bảo quản
khá cẩn thận, vối những lời thơ đề tựa bên cạnh và
ghi ngày 9-9-1969, tức là một tuần sau khi Hồ Chủ
tịch mất.
Cuốỉ buổi gặp m ặt thân tình, nhà thơ Cù Huy Cận
đã kể một kỷ niệm về Bác. Sau ngày 9-9-1945, nhà
thơ được giao chức trách Bộ trưỏng Bộ Canh nông,
năm đó ông vừa tròn 26 tuổi. Một bữa, Hồ Chủ tịch
cho gọi ông lên và nói; “Tôi muôn giao cho chú thêm
một việc nữa. Đó là làm trong Ban thanh tra đặc biệt
gồm có 2 ngưòi: Chú và cụ Bùi Bằng Đoàn”, ô n g Cù
Huy Cận nói: “Cụ Bùi Bằng Đoàn là một vỊ quan có
tiếng th an h liêm trong triều đình cũ, còn tôi trẻ quá
16

________ r i H ư n a HAM T H Ä riG B Ẽ n BẮC H ò KIHH YËU________

nên một hai từ chối”. Bác ôn tồn giải thích; “Chú sỢ
trẻ quá không đủ sức để làm thanh tra chứ gì. Vậy thì
chiểu nay chú mang bút lông và mực tàu đến đây.
Chú mài mực và tôi sẽ vẽ râu cho chú. Thế là chú sẽ
thành thanh tra thôi...” Trước những lời chân tình và
vui đùa thân mật của Bác như vậy, nhà thơ đã nhận
lời với Ngưòi. Cho đến hôm nay, ông Cù Huy Cận vẫn
nhớ như in: “Tuy chỉ tồn tại có 5 tháng (từ tháng 111945 đến tháng 3-1946) nhưng chúrxg tôi đã làm được
nhiều việc xứng đáng với lòng tin của Bác. Ban thanh
tra đặc biệt đã cách chức 2 vị Chủ tịch tỉnh tham ô vài
nghìn đồng. Vài nghìn đồng thời ấy là rất to. Mà
chúng tôi làm đưỢc việc đó do hoàn toàn nhờ vào Nông
hội tức Hội Nông dân, mà ngày đó gọi là Nông hội”.
N.T.V

17

CÂU CHUYỆN
VỂ CHIẾC ÁO CỦA BÁC NGÀY 2-9-1945_________
NGUYỀN THIÊN VIỆT
(Ghi theo lòi kể của bà ĨRỊNH VÁN BÕ
vò nhà văn SƠN TÙNG)

Hiện nay, Viện Bảo tàng Cách mạng vẫn còn
trưng bày một chuyên đề đặc biệt gồm những hiện
vật liên quan đến thời gian lịch sử 2-9-1945: Chiếc
Micro Hồ Chủ tịch sử dụng trong lễ Tuyên ngôn độc
lập, một số kèn đồng mà đội quân nhạc cử Quốc ca
tại Quảng trường Ba Đinh... Và đặc biệt, có bộ quần
áo Bác Hồ đã mặc trong ngày lễ khai sinh ra nước
Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Bộ quần áo bạc màu,
cổ sờn tã và ve áo hơi tù.

Như chúng ta đã biết, ngày 23 tháng 8, Hồ Chủ
tịch đã về đến thôn Gạ (Phú ThưỢng, Hà Nội), nghỉ ở
đây một ngày. Hôm sau, Ngưòi đưỢc Trung ưdng và
Thành ủy bô” trí đến ở tại gác hai, sô" nhà 48 Hàng
Ngang (là của ông Trịnh Văn Bô - một thương gia yêu
nước, cơ sở tin cậy của cách mạng), về đến Hà Nội,
Bác rất gầy yếu, sau những trận ô"m và phải đi xa, tuy
vậy, các cán bộ xung quanh Bác vẫn thấy đôi mắt của
Người luôn tỏa sáng rực. Bà Trịnh Ván Bô, nữ chủ
nhân của ngôi nhà 48 Hàng Ngang lịch sử kể lại: Bác
từ chiến khu về chỉ có một đôi dép cao su nhãn, hiệu
Con hổ trắng, chiếc quần soóc nâu, chiếc áo sơ mi
ngắn tay, một chiếc can và chiếc mũ phớt bạc màu.
18

________ nHữno NÄM

THÁriQ BEn BÁC HÒ KíriH yEu_____

Đêm đêm, Bác thức rất khuya đánh máy chữ. Chuông
đồng hồ điểm 12 tiếng, đèn bàn của ông Cụ mới tắt,
nhưng 5 giờ sáng đã thấy ông Cụ tập thể dục ngoài
ban công. Hàng ngày, lúc 7 giờ, ông Vũ Đình Huỳnh
đón Bác ra Bắc Bộ phủ làm việc đến chiều mới về 48
Hàng Ngang. Buổi tốỉ, Bác thưòng xuyên bận vì phải
hội kiến làm việc với ông Trường Chinh, Võ Nguyên
Giáp, Hoàng Quốc Việt... Sau này, bà Bô mới biết
rằng khi tiếng máy chữ vang lên trong đêm khuya ấy
chính là lúc Bác Hồ đang thảo bản hùng văn vô giá Bản Tuyên ngôn lịch sử khai sinh cho Tổ quốc. Thòi
gian này, Hà Nội đang chuẩn bị cờ hoa và cả vũ khí
cho ngày trọng đại sắp tới. Tuy đã 91 tuổi, nhưng bà
Bô vẫn còn nhớ rõ những năm tháng đẹp đẽ hào hùng
đó, vào khoảng những ngày 26, 27 tức là khi đã ấn
định Lễ tuyên ngôn vào ngày 2-9-1945, anh em cán
bộ mới sực nhớ ra cần phải trang bị mỗi người một bộ
quần áo th ậ t tưỡm lúc ra mắt trên lễ đài, đặc biệt là
Hồ Chủ tịch. Đa sô" anh em từ chiến khu trở về và kể
cả Bác cũng đều ăn mặc những đồ đã cũ sòn hoặc chắp
vá tạm bợ. Bà Bồ bồi hồi nhớ lại: “Lúc bấy giò trong tủ
của nhà chúng tôi có rất nhiều vải (vì nhà buôn vải
vóc), tôi lấy ra mấy súc kaki để may cho anh em.
Ngoài ra, trong tủ cũng có hàng chục bộ quần áo khá
sang trọng may sẵn mà ông Bô chưa dùng, nên tôi lấy
ra cho các anh mặc tạm trước, anh nào mặc vừa bộ
nào thì dùng bộ nấy, ông Phạm Văn Đồng, rồi ông Võ
Nguyên Giáp... nhưng tầm người như ông Cụ không
hỢp bộ nào cả...”. Gần sát ngày lễ, ông bà Trịnh Văn
Bô đã chọn riêng loại vải kaki cốtlê của Anh và ông
Vũ Đình Huỳnh - nguyên là thư ký lễ tân mang đến
xin ý kiến Bác. Bác nói:
19

__________

rSHỮriG nAM THÁriQ BEn BÁC HÒ KÍriH YẺU__________

- Tôi mặc xuyềnh xoàng thôi. Không len, dạ đắt
tiền làm gì, cốt tươm tất giản dị, không phải cà vạt cổ
cồn là tốt...
Ông Vũ Đình Huỳnh chợt nhớ tới một bức ảnh của
Xtalin nên ướm thử với Bác may theo kiểu áo đó, cũng
không có cà vạt mà oai vệ. Bác mỉm cười nói: “Nhưng
mình có phải Xtalin đâu”. Bác luôn học hỏi tinh hoa
nhưng không chấp nhận bắt chước khuôn mẫu sẵn.
Cuối cùng, ông Vũ Đình Huỳnh mòi ông Phú Thịnh
chủ hiệu may có tiếng ở phố Hàng Quạt tới và trình
bày:
- Tôi có ngưòi nhà là cụ lý ở quê ra thăm Thủ đô,
tôi muốn cắt vài bộ đồ cho cụ, nhờ anh cắt may kiểu
áo bô"n túi, mặc kín cổ khi có việc quan trọng, lúc
thường nhật thì mở khuy áo thoải mái, đi giày, đi dép
đều hỢp với cụ lý nhà tôi.
Ông Phú Thịnh ngẫm nghĩ một lúc, rồi dè dặt nói:
- Tôi mường tượng ra kiểu áo ấy rồi. Chỉ cần tính
toán cái ve áo nhọn hay tù? - Rồi ông Phú Thịnh
ngắm nghía tấm ảnh Xtalin nói: - Kiểu tướng soái này
oách lắm, nhưng không hỢp vối các cụ người nhà
mình. Thôi đưỢc, tôi sẽ lo liệu để có bộ áo hỢp ý với cụ
lýHai hôm sau, ông Phú Thịnh đem hai bộ quần áo
đến, cười ý nhị nói:
- Tôi trộm nghĩ cụ lý này không phải là lý trưởng
mà có lẽ là một cụ lý... khác thường.
Ông Vũ Đình Huỳnh cười đáp lại tình cảm tinh tế
của ông thợ may.
Hôm sau, lựa lúc Bác tập thể dục, tắm sáng xong,
ông Vũ Đình Huỳnh đem bộ quần áo mới vào. Bác
20

______ nHỮNQ nAM THÁMQ B&N BÁC HỎ KỈHH YËU______

ướm thử, ngắm kỹ cổ áo và mỉm cười: “ĐưỢc, thế này
là hợp với mình”, ông Vũ Đình Huỳnh lúc đó (ỉã rất
vui và thầm mỉm cười nghĩ, chỉ trong vài ngày nữa,
ông Phú Thịnh sẽ vô cùng sung sưống và ngạc nhiên
vinh dự khi “cụ lý” mà mình may quần áo cho lại
chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh, Ngưòi đọc Tuyên
ngôn độc lập tại Quảng trường Ba Đình để khai sinh
ra một quốc gia mới - Nước Việt Nam Dân chủ Cộng
hoà.
N.T.V

21

cuộc GẶP Gỡ LỊCH sử
NGUYỄN THIÊN VIỆT

Ngay sau ngày đọc Tuyên ngôn độc lập 2-9, vối
viễn kiến của nhà chính trị thiên tài, Chủ tịch đã cho
mời Hoàng thân Xuphanuvông đang làm việc ở Vinh
ra Hà Nội để trao đổi về những vấn đề có liên quan
đến vận mệnh hai nước và khu vực. Có một điều ngẫu
nhiên thú vị là xe đón bị hỏng dọc đường và vào thòi
điểm này cựu hoàng Bảo Đại cũng từ Huê được mời ra
để nhận chức cô"vấn Chính phủ, nên hai ông hoàng đã
ngồi chung một xe. Hoàng thân Xuphanuvông năm đó
36 tuổi, đã tốt nghiệp trường Đại học Quốc gia cầu
đưồng Pari và làm kỹ sư trong chế độ bảo hộ thực dân
Pháp. Trong hoàng tộc, ông được coi là người trí thức
yêu nước và có trình độ học vấn cao. ông Hoàng
không ngò rằng đây là chuyên đi sẽ làm thay đổi hẳn
cuộc đời mình.
Ngày 4-9, xe đến Hà Nội, tròi mưa rất to, hai bên
đường vẫn còn tràn ngập cờ đỏ sao vàng. Được tin, 15
giò, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra thăm Bảo Đại và
Xuphanuvông. Buổi tổl, tại phòng khách lớn của Bắc
Bộ phủ, Tổng bộ Việt Minh và u ỷ ban Nhân dân Cách
mạng thành phô" mở tiệc chiêu đãi cựu hoàng và
Hoàng thân. Nhân dân và cách mạng sẵn sàng mở
rộng vòng tay với những ngưòi Hoàng tộc vào đội ngũ
của mình.
22

riHữriG PIAM THÄHG BËn BÄC Hồ KÍHH YEU

Hoàng thân Xuphanuvông ngạc nhiên và khâm
phục cách xử sự thân ái, khiêm tô"n, giản dị của Chủ
tịch Hồ Chí Minh. Họ đã ở bên nhau, một già, một trẻ,
để cùng bàn về tương lai vận mệnh của hai dân tộc
trong những ngày đầu tiên của cách mạng.
Trong hồi kí của mình về lần gặp gõ đầu tiên, bà
BuaEQiăm Xuphanuvông kể: “Những người tiếp đón
đua tôi vào Bắc Bộ phủ. Cụ Hồ và ông Hoàng thân
đang ngồi ăn cdm trong phòng bếp. Thấy tôi, cả hai
người đều buông đũa... Cụ Hồ đõ tôi ngồi xuống ghế,
bảo; “Cô ăn cơm luôn”. Cdm nước xong, ông Hoàng
đưa tôi về chỗ nghỉ... giữa sàn nhà là một chiếc chiếu
rộng và một cái gối mây... ông Hoàng chỉ chiếc chiếu
giữa sàn và nói: “Anh và Cụ Chủ tịch gốĩ chung một
cái gối mây này...”
Trong những năm kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí
Minh và Hoàng thân Xuphanuvông đã nhiều lần gặp
nhau đế bàn và trao đổi việc nước. Bác luôn dành cho
ông Hoàng và cả gia đình một tình cảm thân ái, ruột
thịt, quan tâm săn sóc. Có một câu chuyện nhỏ như
sau: Ông Hoàng có 8 ngưòi con trai là: Quang, Minh,
Chính, Đại, Trung, Thành, Thắng, Lợi. Anh con trai
đầu tiên tên Quang cưói vớ. Biết tin Bác Hồ gửi quà
tặng một chiếc bút máy Hồng Hà, đưỢc đặt làm đặc
biệt, vối mực xanh c ử u Long. Nhận đưỢc quà cưới,
anh Quang lại nhắn sang xin thêm một cái bút nữa
cho vỢ mình. Bác nhắc các đồng chí trong Ban tổ chức
Trung ương và một chiếc bút được đặt làm đặc biệt lại
được gửi sang. Có điều lần này, bút tặng gửi là bút
Cửu Long. Phải chăng, Bác muốn nhắc đến đến hai
câu thơ đã từng viết:
23

______riHữriO riAM THÁriQ BEri BÁC HÒ KÍriH YËU_______

"'Việt Lào hai nước chúng ta
Tinh sâu hơn nước Hồng Hà, cử u Long”
Bức ảnh trên được chụp vào những ngày tháng 9
năm 1945 khi hai dân tộc Việt - Lào đang đứng trước
một vận hội mới của mình. Đó cũng là thòi khắc
Hoàng thân Xuphanuvông quyết định bước chân vào
con đường mới trở thành ngọn cờ lãnh đạo của phong
trào kháng chiến yêu nước Lào như người ta vẫn gọi
là: “Ông hoàng đỏ” và đưa nó đến ngày toàn thắng.
Một ông Hoàng khác trong ảnh - Cựu hoàng Bảo Đại
- như chúng ta đã biết không vượt qua được chính
mình và tự từ bỏ con đường đi với nhân dân. Sau này
nhớ lại lần đầu tiên gặp Bác, Hoàng th ân
Xuphanuvông đã viết những lòi trân trọng: “Nhò có
dịp được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Hà Nội, tôi đã
học được rấ t nhiều điều bổ ích... Mọi vấn đề đã sáng
tỏ và trở nên dễ hiểu đối với tôi. Sau đó tôi đã trở về
nưốc để lãnh đạo đấu tranh giải phóng nhân dân
Lào”.
N.T.V

24

MUÔN NGÀN
TÌNH THUVNG YÊU CHO NỒNB DÂN
NGUYỄN THIÊN VIỆT

Xuất thân từ nhà nho ở nông thôn nên Hồ Chủ tịch
rấ t thông cảm với cuộc sống gian khó một nắng hai
sương của ngưòi nông dân. Hiếu rõ vai trò và sức
mạnh của nông dân trong cách mạng, Bác luôn quan
tâm đặc biệt đến nông nghiệp và dành một tấm lòng
ưu ái cho nông dân.
B ác th ư ờ n g x u y ên về th ă m n h ữ n g đơn vị địa phương
có th à n h tíc h .

Hồ Chủ tịch đã nhiều lần về thám những hỢp tác
xã có năng suất lao động cao, tiêu biểu như xã Xuân
La, huyện Từ Liêm (nay là phường Xuân La, quận
Tây Hồ) được đón Hồ Chủ tịch về liên tục 2 lần vào
năm 1958 và năm 1964.
Lần đầu Bác về vào vụ mùa năm 1958 và không
báo trước cho địa phương biết. Lý do chuyên thăm là
vì Xuân La có năng suất cao trong phong trào hỢp tác
hoá nông nghiệp. Thời gian này, đây là một trong
những ndi thí điểm thành công phong trào tổ đổi công
mới. Xóm làng hừng hực một khí th ế thi đua sản xuất
trong những năm đầu của kế hoạch 5 năm lần thứ
nhất. Đến nới Bác không vào trụ sở của xã mà đi
thẳng ngay ra cánh đồng có năng suất cao, đưỢc xã
đánh dấu bằng một lá cò đỏ to. Trên đưòng ra ruộng,
25

________ riHỮriG riAM T H Á riQ B £ n BÁC H ỏ KÍHH YËU________

đi ngang qua trước nhà một nông dân đang có thóc
phơi ở sân, Bác tạ t vào, rồi cúi xuông cầm những hạt
thóc trên tay, ngắm nghía, kiểm tra xem độ mẩy chắc
của hạt... Thăm đồng xong trở về gặp gỡ nông dân, Hồ
Chủ tịch căn dặn ân cần; “Năm nay chúng ta được
mùa lớn, nhưng bà con vẫn phải chú ý thực hành tiết
kiệm. Vụ tới là vụ chiêm phải thi đua tăng gia sản
xuất tốt hơn nữa...”. Người dặn dò các em học sinh Hà
Nội về tham gia giúp nông dân thu hoạch vụ mùa:
“Các cháu là học trò, việc chính là học nhưng tuổi nhỏ
làm việc nhỏ, giúp đõ bà con, nếu chưa quen thì học
hỏi đồng bào sẽ quen...”. Bác đứng cạnh bà con nông
dân trông như một lão nông già hiền hậu, râu tóc bạc
phd óng ánh. Buổi chiều đ?m ấm chan hoà tình cảm
giữa vị lãnh đạo đất nước với người nông dân một
nắng hai sướng vẫn còn đọng trong ký ức của ngưòi
dân xã Xuân La.
Lần thứ hai, Hồ Chủ tịch về thăm Xuân La, vì nđi
đây có thành tích chuyển đổi từ tổ đổi công sang hỢp
tác xã, đạt tỷ lệ cao nhất ở miền Bắc: 100% sô' hộ nông
dân tự nguyện vào hỢp tác xã. Đặc biệt, lần này Bác
đến cùng với Chủ tịch Kim Nhật Thành để giới thiệu
với Chủ tịch mô hình xã điển hình tiên tiến về nông
nghiệp ở Việt Nam, đồng thòi kết nghĩa Xuân La với
một xã nông nghiệp của Bắc Triều Tiên. Bác đưa Chủ
tịch Kim thăm lớp mẫu giáo, thăm đồng và trại chăn
nuôi, khu chế biến thức ăn cho lợn... Những ngưòi
nông dân ở xã đã vô cùng vui mừng hạnh phúc khi
thây hai Chủ tịch cùng nhau sánh bước trên đưòng
làng của họ, cùng xắn quần đi trên những cánh đồng
cao sản và trò chuyện về thành tích của xã. Nhiều
nông dân trong xã đã chạy ra tặng Bác và Chủ tịch
Kim những nông sản cây nhà lá vườn như: Hoa quả,
bí đao... Sau khi tiễn Chủ tịch Kim lên xe, Bác ghé
26

________n H ữ r i Q HAN THÁriG B Ẽ n BÁC H ồ KíriH

y E u ________

vào thăm trụ sở hỢp tác xã. Trụ sở đã đưỢc trang
hoàng rất đẹp, cán bộ quần áo tề chỉnh, qua cửa sổ
thấy có nhiều nông dân đang gay rơm, phơi thóc, Bác
nói: “cán bộ thì phải ra làm cùng dân, chớ nên để dân
làm còn mình thì đứng xem...”. Nói rồi Bác đi ra ngoài
sân, bà con biết tin Hồ Chủ tịch nên đang kéo đến rất
đông. Cán bộ xã mang bàn ra sân và kê một miếng
thảm để lấy chỗ cho Bác đứng nói chuyện, nhưng Hồ
Chủ tịch không đứng ở vị trí có bàn, trải thảm mà tiến
đến góc xa nơi bà con nông dân đang túm tụm. Bác ưu
tiên cho các cháu thiếu nhi ngồi trước, rồi cụ già
thanh niên. Hồ Chủ tịch hỏi chuyện những người
nông dân về đồng áng, những khó khăn thuận lợi.
Người đặc biệt chú ý đến công tác thuỷ lợi, thứ đến là
phân xanh... Bác cũng rấ t mong các cán bộ xã phải
quan tâm chăm sóc nâng cao đời sống cho bà con. Hồ
Chủ tịch quay sang một cán bộ xã hỏi:
- Kiii bà con ra đồng thì các chú lo cho trẻ nhi đồng
thế nào.
Đồng chí cán bộ trả lòi:
- Dạ, thưa Bác, các cháu đi học mẫu giáo.
Hồ Chủ tịch hỏi lại:
- Thế sao lúc đi vào cổng làng, Bác vẫn thấy có trẻ
lê la chơi nghịch bẩn. Như vậy là các cháu chưa phải
hầu hết đều đi hoc...?
L uôn q u a n tâ m đ ể ngư ời n ô n g d â n bớ t v ấ t vả

Năm 1958, Bác về Nam Định dự hội nghị bàn về
2
Sản
xuất nông nghiệp”. Bác chăm chú lắng nghe các
bản báo cáo thành tích của các đơn vỊ. Bác chú ý bản
báo cáo nói về cách làm các loại phân bón. Bác đứng
lên nhìn khắp hội trưòng và hỏi to: “Chú nào gánh
27

______riHữriG HAM T H Á riG BËri

BÁC HÒ

KÍHH YẼU______

bùn đổ cho hai sào lúa có đây không?” Không có ai
đứng dậy. Một đồng chí cán bộ Tỉnh ủy báo cáo là
người nông dân đó không thuộc diện tham dự hội nghị
này. Bác phê bình và yêu cầu cho ngưòi đó đến dự hội
nghị ngay. Bác hỏi tiếp, chị em phụ nữ ở đây có còn
đội phân nữa không? Các đồng chí cán bộ tỉnh chưa
dám báo cáo ngay, may có đại biểu nữ đỡ lòi: “Thưa
Bác, chị em ỏ đây không quen gánh nên cái gì cũng
đội ạ”. Bác dặn: “Nên tìm cách cải tiến vận chuyển
bằng xe để đỡ cho chị em về lâu dài”.
Họp dự thảo điều lệ hdp tác xã đến câu: “Xã viên
phải góp ruộng đất, trâu bò, các công cụ chủ yếu”, Bác
sửa cho chặt chẽ hớn; "Xã viên phải góp ruộng đất,
góp cổ phần, để lại trâu bò và các công cụ chủ yếu”,
chừ “để lại” vừa có tình vừa có nghĩa giữa xã viên và
hỢp tác xã. Trong cuộc họp Bộ Chính trị bàn về nông
nghiệp, Bác đề nghị: “Quỹ tích lũy để khoảng 7-10%
thu nhập hỢp tác xã là quá cao, đời sông dân còn thấp
nên tập trung nâng mức sống của dân”. Bộ Chính trị
nhất trí, sau đó chỉ để quỹ tích lũy là 5-10%. Bác yêu
cầu chuyển nội dung bản điều lệ sang diễn ca phát
triển Đài phát thanh cho dân dễ thuộc, dễ nhớ.
Hồ Chủ tịch xây dựng cho mình một hệ quan điểm
về vấn đề nông dân trong hệ thốhg tư tưỏng giải
phóng dân tộc, giải phóng giai cấp. Bác đứng về nông
dân, bênh vực quyền lợi của nông dân nh\íng không
sa vào nông dân chủ nghĩa, không quá tải, không xô
bồ khi phân tích mặt tốt, mặt phải hoàn thiện của
nông dân trong cách mạng dân tộc dân chủ nông thôn.
N .T.V

28

NGƯỜI PHIÊN DỊCH
LUẬT sưLÔDOBAI KỂ CHUYỆN
m

_________ ■

_________________ __________

m

ồng Tạnh Ngọc Thái, là một cán b...