Nguyễn Khánh Hà

Rền

KI NẪỊỊG SỊÍNG

^ HỌC SINH

SACHHOC.COM

N guyễn Khánh Hà

Rèn

KI NẤNG^N6
=“ HỌC SINH
Kĩ nàng tự nhận thức
(In lần thứ 2)

'^ S n NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC sư PHẠM

Thế giới đang có những thay đổi mạnh mẽ trên mọi mặt và tác động
đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Vì vậy, một số chuẩn mực đạo đức,
quy tắc ứng xử, quy tắc sống cũng phải thay đổi theo.
Lứa tuổi học sinh là giai đoạn hình thành những giá trị nhân cách; các
em giàu ước mo, ham hiểu biết, thích tìm tòi, muốn khám phá song còn
thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, thiếu kinh nghiệm sống nên dễ bị lôi kéo,
kích động, hoặc dễ học theo, bắt chước một số thói hư, tật xấu du nhập từ
thế giới bên ngoài, từ mạng Internet...
Sống trong xã hội phát triển, với xu thế toàn cầu hoá, con người cẩn
phải sớm được trang bị những kĩ năng cẩn thiết để hoà nhập với cộng đổng.
Rèn kĩ năng sống lại càng cẩn thiết đối với thế hệ trẻ vì các em là những chủ
nhân tưong lai của đất nước. Giáo dục kĩ năng sống góp phẩn giáo dục toàn
diện cho học sinh. Kĩ năng sống tốt sẽ giúp học sinh vững vàng đối diện với
mọi hoàn cảnh, là chìa khoá để các em mở ra cánh cửa thành công. Rèn kĩ
năng sống cho học sinh đòi hỏi một quá trình lâu dài và liên tục.
Nhằm góp phẩn nâng cao kĩ năng sống cho các em học sinh, chúng tôi
biên soạn bộ sách Rèn kĩ nàng sống cho học sinh, giới thiệu những kĩ năng
sống cơ bản nhất với học sinh qua 8 chủ đề chính: Kĩ năng tự nhận thức;
Kĩ năng kiểm soát cảm xúc; Kĩ năng làm chủ bản thân; Kĩ năng giao tiếp;
Kĩ năng đặt mục tiêu; Kĩ năng giải quyết vấn để; Kĩ năng tư duy sáng tạo và
tư duy tích cực; Kĩ năng ra quyết định.

Thông qua những khái niệm cơ bản, những câu chuyện và những hoạt
động khám phá, bộ sách giúp học sinh không chỉ nắm vững khái niệm mà
còn được tham gia như người trong cuộc vào những tình huống cụ thể, cùng
suy nghĩ tìm biện pháp xử lí các tình huống, qua đó rèn luyện và biết cách
ứng dụng những kĩ năng sống vào thực tiễn.
Hi vọng bộ sách sẽ là tài liệu bổ ích đối với các em học sinh.

Tác giả

I. KHÁI NIỆM

I.Tựnhậnthứclàgì?
Tự nhận thức là sự nhận biết nhân cách của bản thân, các điểm mạnh,
điểm yếu, những giá trị của mình, những điểu mình ưa thích, những điểu
mình không thích, biết những động cơ thúc đẩy bản thân hành động và
khiến bản thân vui vẻ, muốn phát triển bản thân, đồng thời có niềm tin và
hiểu rõ được những thành quả mà mình mong đợi.
Nhận thức về bản thân có nghĩa là biết:
Điểu gì mình muốn, điểm mạnh, điểm yếu của mình.
Cá tính, hành vi, thói quen, phản ứng cảm xúc, động lực và quá trình
suy nghĩ của mình.
Niềm tin cốt lõi của mình vể bản thân và cuộc sống.
Nỗi sợ hãi và niềm đam mê của mình.
Những gì minh muốn trong một mối quan hệ và lí do tại sao.
Điều gì mình thích và không thích.
Suy nghĩ và cảm xúc của mình về tiền bạc.
Những gì phù hợp nhất với mong muốn sự nghiệp và tài năng
của mình.

2. Tắm quan trọng của kĩ năng tự nhận thức
Tự nhận thức là một trong những thuộc tính của trí tuệ cảm xúc và là
một yếu tố quan trọng trong việc đạt được thành công.
Tự nhận thức là một kĩ năng quan trọng để giúp bạn trở thành một
người có thể đối diện với những bất ổn của cuộc sống một cách nhẹ nhàng
với nụ cười trên khuôn mặt và trạng thái an bình trong trái tim. Nó là một
trong những chìa khoá quan trọng để bạn thành công.
Hơn nữa, khi bạn biết tự nhận thức, bạn có thể xây dựng mối quan hệ
mạnh mẽ hơn và tốt hơn với gia đình và bạn bè. Bạn biết những gì bạn nói
hoặc làm sẽ ảnh hưởng như thế nào đến những người xung quanh, từ đó học
cách cảm thông để suy nghĩ kĩ trước khi bạn nói điều gì đó hoặc làm điểu
gì đó làm tổn thương cảm xúc của người khác. Bạn sẽ trở thành một người
tích cực mặc dù phải đối mặt với sự căng thẳng của cuộc sống hằng ngày.

a. Tự nhận thức để tự tin
Tự nhận thức còn giúp bạn có thể đối phó với những người coi
thường bạn. Lúc này hay lúc khác, bạn có thể đã bị bạn bè hoặc thậm chí cả
người thân trong gia đình coi thường, khinh rẻ hay lăng mạ. Đó là một cảm
xúc đau đớn. Tuy nhiên, nếu bạn có cái nhìn tốt hơn và một sự hiểu biết
chán thực về những người đó, bạn có thể dễ dàng vượt qua. Tại sao vậy? Bạn
nên hiểu rằng những người muỗn khinh rẻ người khác hoặc nói xấu người
khác thường không tự tin. Những lời lăng mạ có thể làm tổn thương cảm
xúc của bạn, nhưng nó sẽ không thể lấy đi sự tự tin của bạn.
Trong trường hợp người khác làm tổn thương hay muốn kéo bạn xuống,
bạn có thể đứng lên bảo vệ cho quyền lợi của mình và tự khẳng định mình
với sự điểm tĩnh; bạn nên hiểu rằng một người luôn sống trong tức giận, cay
đắng hay tiêu cực sẽ dễ làm tổn thương chính mình hơn là làm tổn thương
người khác.

Tự nhận thức giúp bạn biết làm thế nào để giữ gìn mối quan hệ tốt với
những người khác; biết làm thế nào để đối phó với những người làm tổn
thương bạn, đối phó với sự thất vọng, tức giận hoặc trầm cảm trong con
người bạn.

b. Tự nhận thức đ ể xây dựng sự đổng cảm
Nếu bạn có sự hiểu biết tốt hơn về cách mình nghĩ, cảm nhận hay phản
ứng với một tình huống nào đó thì bạn cũng có thể hiểu được tại sao mọi
người hành động theo cách mà họ làm. Đây là sự đồng cảm. Tại sao chúng
ta cần phải đồng cảm? Đơn giản vì bạn sẽ cảm thấy tốt hơn khi biết bạn cố
ý làm tổn thương cảm xúc của người khác cũng có nghĩa là đang làm tổn
thương chính mình. Đồng thời trong quá trình tự nhận thức, bạn cũng kiểm
soát được những cảm xúc tiêu cực như sự kiêu ngạo hay tự mân.
Khi một cá nhân lớn dần, nhu cầu hoà nhập xã hội, tiếp xúc với thế giới
bên ngoài ngày càng cao. Thông tin ngoại cảnh không chỉ có những điều tốt
đẹp mà còn bao gổm cả những cái xấu, cái không tốt. Vì vậy, việc học kĩ năng
sống là vô cùng cần thiết với tuổi trẻ.
Khi nhận thức rõ, hiểu rõ về mình, mỗi cá nhân sẽ nhận ra được điều gì
là chưa phù hợp để hướng đến sự thay đổi hoặc thích ứng. Chẳng hạn, một
đứa trẻ có kĩ năng tự nhận thức sẽ tự nhận thấy mình đang nói quá to ở nơi
những người khác đang cố gắng tập trung để học tập hay làm việc, hoặc ở
nơi cần sự yên tĩnh, từ đó biết điểu chỉnh âm lượng hoặc tiếng nói của mình
đến một mức độ thích hợp hơn.
Tự nhận thức là có một nhận thức rõ ràng về cá tính của bạn, bao gồm
cả những điểm mạnh, điểm yếu, những suy nghĩ, niềm tin, động lực và cảm
xúc. Tự nâng cao nhận thức làm cho người khác hiểu được bạn, cách làm thế
nào để họ cảm nhận được bạn, hiểu thái độ và phản ứng của bạn đổi với họ
trong các tình huống của cuộc sống.
Tự nhận thức cũng cho phép bạn hiểu vể người khác, vì nếu không hiểu
bản thân thì không thể biết và hiểu cảm xúc của người khác, hiểu cách họ

cảm nhận vê' bản thân mình cũng như thái độ và phản hổi tích cực hoặc tiêu
cực của họ với mình.
Mỗi cá nhân khi đã hiểu rõ vể bản thân mình thì có thể chấp nhận hoặc
thay đổi bản thân mình.

c. Tự nhận thức đ ể biết mình sai
Khi một người không biết tự nhận thức sẽ rất khó khăn để họ có thể xin
lỗi hoặc thừa nhận rằng họ sai. Thông thường, có người thậm chí không hê'
biết rằng họ đã sai ngay ở những bước đầu tiên trong một công việc nào đó.
Họ nghĩ rằng họ luôn luôn đúng và nếu một cái gì đó không thực hiện được
theo kế hoạch, họ luôn cho là lỗi của người khác.
Nếu chúng ta có thể thừa nhận sai sót của mình, chúng ta có thể thay
đổi một cách tích cực để cải thiện chúng.

d. T ự nhận thức đ ể biết khoan dung
'Việc tự nhận thức được rằng không ai là hoàn hảo cho phép chúng ta
không đòi hỏi tất cả mọi thứ đểu trọn vẹn theo ý muốn chủ quan của mình,
biết chấp nhận những khiếm khuyết của bản thân và cả của người khác.
Từ việc biết tôn trọng bản thân sẽ dẫn đến tôn trọng người khác, học
hỏi những điểm hay từ người khác để ngày càng phát triển nhân cách theo
chiểu hướng tốt hơn.

e. Tự nhận thức để không bị lôi kéo, dụ dỗ vào các tệ nạn xã hội
Khi cá nhân luôn có ý thức và biết chọn cho mình lối sống lành mạnh,
tránh xa lối sống buông thả, xa hoa, theo đuổi vật chất tầm thường để vươn
tới, đạt được những giá trị đích thực mà mỗi cá nhân đã lựa chọn thì sẽ
không bị các tệ nạn xã hội lôi kéo, dụ dỗ, không có nguy cơ bị nghiện ma tuý
và lạm dụng các chất gây nghiện.

8

g. Sự tự nhận thức là cơ sở nền tảng, hỗ trỢ tất cả các n ăn g lực

tư d u y cảm x ú c k há c
Tự nhận thức có trước, từ đó chi phối và hỗ trợ tất cả các kĩ năng khác.
Tự nhận thức là một kĩ năng sống rất cơ bản của mỗi chúng ta, là nền tảng để
giao tiếp, ứng xử phù hợp và hiệu quả với người khác cũng như để cảm thông
được với người khác. Ngoài ra, có hiểu đúng vê' mình, mỗi người mới có thể
có những quyết định, những sự lựa chọn đúng đắn, phù hợp với khả năng của
bản thân, với điều kiện thực tế và yêu cầu xã hội. Ngược lại, đánh giá không
đúng vê' bản thân có thể dẫn đến những hạn chế, sai lẩm, thất bại trong cuộc
sổng và trong giao tiếp với người khác.

II. HƯỚNG DẪN T ự NÂNG CAO NHẬN THỨC BẢN THÂN
Đ ể hiểu thêm về mình, bạn cần trả lời đưỢc những câu hỏi sau:

l.vểquanhệxã hội
Ví dụ:
• Bạn thích chơi với những người như thế nào?
- Người thông minh.
• Tại sao bạn thích đưỢc quan hệ vôi những người thông minh?
- Bởi vì tôi ham hiểu biết, muốn tìm kiếm câu trả lời và nếu tôi có
những người bạn thông minh, câu trả lời của họ sẽ hữu ích với tôi hơn. Bởi
tôi thích khám phá thế giới của những ý tưởng, nhận thức và niềm tin tinh
thần tạo cảm giác hấp dẫn đối với tôi...
• Tại sao bạn thích những người hay tò mò?
- Tôi là một người tò mò, vì vậy sẽ thú vị hơn khi tôi có một người bạn
hay tò mò.
• Sao bạn lại thích những người hài hước?
- Vì tôi thích cười.

• Vỉ sao bạn lại thích các đặc điểm đó ở mọi người?
- Họ có tất cả những thứ tôi thích, họ luôn cởi mở, khám phá và chia sẻ
ý tưởng. Và hầu hết thời gian ở bên nhau, chúng tôi cười rất nhiều.
• Những người bạn xung quanh bạn có những tính cách đó không?

Bạn lựa chọn chơi với người giống mình hay khác mình? Vì sao?

• Bạn có mấy người bạn thân? Mối quan hệ với những người bạn này như
thế nào (nói chuyện, chia sẻ, cùng làm việc gì đó, cùng chơi điện tử...)?

Bạn bè nghĩ vê' bạn như thế nào?

2. Về cảm xúc
• Kể ra ba sự kiện mà bạn cảm thấy hạnh phúc nhất. Điều gì lúc đó khiến
bạn hạnh phúc?

10

Điều gì trong cuộc sống hiện tại khiến bạn sỢ nhất? Yt sao?

• Khi nào bạn cảm thấy tức giận nhất hoặc khó chịu nhất? Yếu tố nào
khiến bạn tức giận như vậy?

• Bạn có thể kiểm soát đưỢc cảm xúc của mình hay không? Có thì lúc nào
và như thế nào? Không thì trong trường hợp như thế nào?

3. vể đặc điểm cá nhân
• Năm điểm mạnh nhất của bạn là gì?

11

• Bạn có sử dụng tất cả những điểm mạnh trong cuộc sống của bạn hay
không? Nếu có thì sử dụng khi nào? Nếu không thì tại sao?

• Ba điểm yếu lớn nhất của bạn là gì? Điểm yếu nào gây ra nhiều rắc rối
nhất trong cuộc sống của bạn?

Phẩm chất nào của bản thần mà bạn tự hào nhất?

Năng lực, kĩ năng nào của bản thân khiến bạn tự hào nhất?

Những điều bạn mong muốn nhất là gì? Vì sao?

12

4. Về định hướng nghề nghiệp
• Hoạt động nào bạn thích chơi nhất khi còn nhỏ?

• Bạn thích công việc nào? Hãy chọn một công việc mà bạn thích và đánh
dấu X vào o tên công việc đó.

I I kinh doanh

n

nghiên cứu

I I công nhân

I I kế toán

I I giáo viên

I I dịch vụ

I I mĩ thuật - thiết kế

Q kĩ sư

I I luật sư

□

I I kiến trúc sư

I I cảnh sát

I I ca sĩ

ytá

I I nông dân

I I người mẫu

Những công việc nào khác mà bạn ưa thích?

Mỗi ngày bạn nên dành 1 - 2 phút để suy nghĩ vể các trải nghiệm trên.

13

Phần hai

ĐỌC TRUYỆN VÀ THựC HÀNH
kĩ NÂNG

l ờ l KHUYÊN CỦA NGƯỜI CHA
"Mỗi ngày con nhớ dành lời khuyên tặng vài người. Mỗi năm một lẩn
con hãy xem mặt trời mọc.
Nhìn thẳng vào mắt mọi người nói lời "cảm ơn" càng nhiều càng tốt,
càng nhiều càng hay.
Đối xử với mọi người như con muốn được đối xử như thế.
Kết thêm những người bạn mới nhưng trân trọng những người
bạn cũ.
Hãy giữ kín những điều bí mật. Phải can đảm, đừng bao giờ lừa gạt ai
cả, đừng tự dối lòng mình, phải học cách lắng nghe.
Đừng làm ai mất hi vọng. Đừng hành động khi con đang còn giận dữ.
Phải giữ tư thê đàng hoàng.
Muốn đến một nơi nào đó thì phải có mục đích và tự tin rồi hãy đi.
Đừng bao giờ trả công cho ai đó khi họ chưa làm xong việc.
Hãy sẵn sàng thua một trận đánh để thắng một trận chiến.

14

Đừng bao giờ ngồi lê đôi mách, cẩn thận với kẻ nào mà họ không
còn gì để mất. Khi gặp một hành động khó khăn, con hãy thực hiện như
không hề có thất bại. Đừng bao giờ giao du quá rộng.
Học cách trả lời "không" một cách dứt khoát.
Đừng mong cuộc đời đối xử sòng phẳng với con. Đừng đánh giá thấp
sức mạnh của sự tha thứ. Hãy mạnh dạn trong cuộc sống. Hãy tiếc điều
chưa làm được chứ đừng tiếc điều đã làm xong.
Đừng trì hoãn còng việc. Hãy làm ngay những điều cẩn làm đúng lúc.
Đừng sợ phải nói "tôi xin lỗi", "xin lỗi" và "rất tiếc". Phải yêu thương mọi người
dù đó là kẻ thù của con. Phải biết im lặng chờ đợi và phải biết tha thứ.
Một người không tốt với con thì con không nên quá bận tâm về điều
đó.Trong cuộc sống của con, không ai phải có nghĩa vụ đối tốt với con trừ
cha mẹ. Còn với những người tốt với con, con nên trân trọng và biết ơn
điều đó. Nhưng con cũng cần phải có chút đề phòng bởi mỗi người khi
làm bất cứ việc gì đều có mục đích riêng. Hãy nhớ, họ tốt với con không
đổng nghĩa với việc họ phải quý mến con.
Không có ai là không thể thay thế, không có vật gì hoàn toàn thuộc
sở hữu của con. Vì thế, nếu sau này người con yêu thương không còn ở
bên, hay họ không còn là nơi con có thể đặt niềm tin, con cũng đừng bi
luỵ. Sinh mệnh con người thực sự ngắn ngủi, con đừng để mỗi ngày trôi đi
vô ích. Người ta tham vọng sống lâu nhưng con chỉ cần sổng hạnh phúc
mỗi ngày. Hãy trân trọng và yêu lấy cuộc sống hiện tại của con.
Trên đời này không có gì là nhất cả, tình yêu chỉ là cảm giác bất chợt
đi qua cuộc đời con, nhưng nó sẽ theo thời gian và lòng người mà thay
đổi. Nếu như người đó rời xa con, con hãy học cách chờ đợi. Hãy để thời
gian rửa sạch vết thương lòng, để tâm hồn con lắng lại rồi nỗi đau của con
cũng sẽ dần biến mất. Con đừng mơ ước một tình yêu hoàn hảo, cũng
đừng thổi phồng nỗi đau khi nó không còn.
15

Có những người thành đạt mà không cẩn trải qua nhiều trường lớp,
nhưng điều đó không có nghĩa là con thôi nỗ lực học tập. Kiến thức con
học được chính là vũ khí con cần có, hãy nhớ người ta không thể làm gì
nếu họ chỉ có tay không.
Con không nhất thiết phải chăm sóc cha nửa cuộc đời còn lại và cha
cũng thế. Khi trưởng thành, con có thể tự mình bước đi, trách nhiệm của
cha cũng đã kết thúc. Sau này dù con hạnh phúc hay buồn đau, con đều
phải tự mình lựa chọn và có trách nhiệm với nó.
Con có thể bắt mình phải g iữ ch ữ tín , nhưng không thể yêu cẩu người
khác làm thế với mình. Con có thể yêu cẩu bản thân phải đối đãi tốt với
mọi người, nhưng con không thể kì vọng người ta sẽ làm ngược lại. Khi
con tốt với họ, họ không có nghĩa vụ phải tốt lại với con. Hãy nhớ điều
này, nếu không con sẽ luôn gặp ưu phiền trong cuộc sống.
Cha đã mua vé số trong 26 năm thế nhưng chưa một lần trúng, điều
đó nói lên rằng muốn giàu có phải dựa vào nỗ lực làm việc của bản thân,
trên đời này không có bữa ăn nào là miễn phí cả.
Chỉ những ai có duyên phận mới trở thành người thân của nhau, cho
dù trong cuộc sống bận rộn con ít khi gặp mọi người, nhưng con hãy trân
trọng từng khoảnh khắc khi con bên họ. Hãy dành thời gian để họ yêu
thương con hơn..."

(H. Giâc-xơn Broo)

TRẮC NGHIỆM
1. Em có suy nghĩ gi về những lời khuyên của người cha nêu trên? Em
thích những điều nào và không thích những điều nào? Hãy viết ra
ỷ kiến của em:

16

2. Em thấy có điều nào giống với những gì mình đã thực hiện? Điều
nào em thích nhưng chưa thực hiện đưỢc? Hãy ghi ỷ kiến của em:

Có hai hạt lúa nọ được giữ lại để làm giống cho vụ sau. Cả hai đều là
những hạt lúa tót, đều to khoẻ và chắc m ây Một hôm, người chủ định
đem chúng gieo trên cánh đồng gần đó. Hạt thứ nhất nhủ thẩm: "Dại gì
ta phải theo ông chủ ra đổng trong khi ta không hề muốn thân xác mình
phải nát tan trong đất. Tốt
nhất ta hãy tìm một chỗ lí

^

tưởng mà nằm để lưu giữ

■ rrp r*— ----

mãi mãi tất cả những dinh

L /L _

dưỡng quý hoá trong lớp
vỏ này." Thế rồi nó chọn
một góc khuất trong kho
lúa để lăn vào nằm im
trong đó.
17

Hạt lúa thứ hai thì ngày đêm mong được ông chủ mang gieo mình
xuống đất. Nó thật sự sung sướng khi được bắt đẩu một cuộc đời mới.
Thời gian trôi qua, hạt lúa thứ nhất bị héo khô nơi góc nhà bởi vì
nó chẳng nhận được gì ngoài không gian tối tăm, không nước, không
ánh sáng. Chất dinh dưỡng trong nó theo thời gian đã dẩn dẩn tiêu tán,
đến lúc này chẳng thể giúp
nó tổn tại được nữa. Nó cứ
thế mà chết dần chết mòn.
Trong khi đó, hạt lúa thứ hai
dù nát tan trong đất nhưng
từthân nó lại mọc lên những
cây lúa vàng óng, trĩu hạt. Nó
cứ vậy ngày càng sinh sôi,
mang đến cho đời những
hạt lúa mới.
(Theo Hạt giống tâm hồn - Internet^

Gió trị của con người là được lao động vò cống hiến cho xã hội.
Nếu chỉ biết sống cho bdn thôn thì cuộc sống của mỗi người sẽ khống
còn gió trị gì nữa.

______________________ .

TRẮC NGHIỆM
1. Vì sao hạt ỉúa thứ hai lại ngày đêm mong đưỢc gieo xuống đất?
a.

Vì nó tin rằng, cuộc đời mới sẽ đem lại ý nghĩa và hạnh phúc
cho nó, nó sẽ được cống hiến nhiều hơn.

b.

18

Vì nó thích đi đây đó hơn là phải nằm bẹp một xó trong kho.

2. Em thích cách sống của hạt lúa nào? Giải thích?

3. Em sẽ chọn cách nào sau đây vào một dịp đưỢc nghỉ học?
a. Về quê thăm và giúp đỡ ông bà.
b. Vui đùa và khám phá thiên nhiên cùng các bạn nhỏ ở quê.
b. ở trong nhà mình để chơi trò chơi điện tử, xem ti vi.
4. Nêu lí do vì sao em chon cách đó.

Có hai vợ chổng ông lão đánh cá nghèo khổ sống trong một túp lều
bên bờ biển. Ngày ngày, ông lão ra biển thả lưới đánh bắt cá. Một hôm,
ông lão quăng nhiều mẻ lưới mà không bắt được gì. Đến mẻ lưới cuối
cùng, ông bắt được một con cá vàng nhỏ xíu. Cá vàng khẩn thiết cẩu xin
ông lão đánh cá, nếu ông
thả nó về biển thì nó sẽ
đáp ứng mọi yêu cầu
của ông. ông lão vui vẻ
thả cá vàng về biển mà
không đòi hỏi gì. Khi ông
lão trở về nhà thì thấy bà
vợ đang ngồi giặt quần
áo trong chiếc chậu gỗ
19

đã vỡ một miếng, ô ng kể cho bà vợ nghe chuyện đánh được con cá vàng.
Bà vợ nghe xong, nói:
-Trờ i ạ! Sao ông không đòi nó cho một cái chậu gỗ mới để tôi đỡ phải
giặt trong cái chậu mẻ này?
Ngày hôm sau, ông lão đi ra biển gọi cá vàng. Cá vàng ngoi lên mặt
nước. Ông lão bảo cá:
- Cá vàng ơi, vợ ta bắt ta phải xin một chiếc chậu gỗ mới đấy.
Cá vàng bảo ông lão cứ yên tâm mà về rồi sẽ có chậu mới. Khi ông
lão về đến nhà thì đã thấy bà vỢ đang giặt ở một chiếc chậu mới rồi. Bà
vợ lại bảo:
- Ông hay nhỉ! Cùng một công thì sao không đòi thêm một ngôi nhà
thật đẹp nữa cơ chứ?
Ngày hôm sau, ông lão đánh cá lại đi ra biển, bảo cá:
- Cá vàng này, vợ ta còn muốn có một ngôi nhà mới nữa cơ!
Cá vàng nhận lời. ông lão trở về thấy túp lều tranh của mình đã biến
thành ngôi nhà mới đẹp đẽ khang trang. Nhưng bà vợ ông vẫn chưa thôi:
- Ông ngốc quá! Nhà mới làm sao mà tôi đã vừa lòng được, ô ng hãy
đi bảo con cá vàng rằng, tôi muốn được làm nữ hoàng và phải ở trong
cung điện kia.
Ông lão lại đi ra biển một lần nữa, gọi cá vàng và bảo:
- Cá vàng ơi, vợ ta không muốn để cho ta yên hay sao ấy. Bà ta muốn
được làm nữ hoàng sống trong cung điện.
Cá vàng lại một lần nữa đáp ứng đòi hỏi của bà vợ ông lão. Khi ông
lão về đến nhà thì trước mắt ông là một cung điện nguy nga lộng lẫy,
còn bà vợ đã thành một nữ hoàng oai vệ, xung quanh tấp nập kẻ hẩu
20

người hạ. Nhưng bà ta
vẫn chưa thoả mãn:
- Không ai dốt hơn
ông! Lẽ ra ông phải hiểu
rằng tôi phải làm Long
Vương

dưới

biển

mới

xứng! Ông hãy đi bảo con
cá vàng rằng, tôi muốn
làm Long Vương để hằng
ngày cá vàng phải tuân theo lệnh tôi sai bảo.
Ông lão lại lóc cóc đi ra biển lẩn thứ tư để tìm cá vàng. Cá vàng ngoi
lên, vừa nghe lời ông lão, nó không nói gì, quẫy đuôi một cái rồi biến mất
vào đại dương sâu thẳm.
Ông lão đánh cá trở về nhà, thấy cung điện nguy nga đã biến mất.
Trước căn lều cỏ cũ nát, bà vợ ông đang giặt quẩn áo bằng chiếc chậu mẻ.
(Lược truyện ông lão đánh cá và con cá vàng)

Tham lam võ độ, không biết điểm dùng, chỉ nghĩ đến lợi ích của bản
ỉ thôn thì cuối cùng sẽ mất tốt cả.
\

TRẮC NGHIỆM
1.

Theo em, bà vỢ ông lão đánh cá là người như thế nào ?
a. Quá tham lam, ích kỉ.
b. Chỉ biết đòi hỏi lợi ích cho bản thân.

21

c. Lạm dụng lòng tốt, lòng biết ơn của cá vàng.
d. Không biết mình là ai, tự đê' cao mình.
2. Nếu là ông lão đánh cá, em sẽ xử sự như thê nào? Giải thích vi sao
em chọn cách xử sự đó.

CHIẾC NHẪN KIM CƯƠNG
Ngày nọ, có ỏng lão ăn xin gõ cửa một lâu đài tráng lệ để xin ăn.
Người quản gia trả lời:"Tôi phải hỏi ý kiến bà chủ đã."
Bà chủ giàu có nhưng nổi tiếng keo kiệt. Bà ta bảo người quản gia:
"Lấy cho ông lão một ổ bánh mì. Một thôi n h é ! Đưa bánh ngày hôm qua
ấy!". Ông lão trở vể gốc cây là nơi trú ngụ, ngồi xuống lôi ổ bánh vừa xin
được ra ăn. Đột nhiên, răng ông cắn phải vật gì rất cứng, ông lão hết
sức ngạc nhiên khi phát hiện ra đó là chiếc nhẫn vàng nạm kim cương.
"Mình thật may mắn!" - ô ng lão nghĩ thầm - "Mình sẽ đem chiếc nhẫn
này bán đi và sẽ có đủ tiền
ăn trong một thời gian dài."
Thế nhưng, ngay lập tức ông
ngăn ý định đó lại. "Không,
vật đó không phải của ta
làm ra. Ta sẽ tìm chủ nhân
của chiếc nhẫn và trả nó
lại cho họ." Bên trong chiếc
nhẫn có khắc ch ữ X . ông lão

22

liền lẩn theo chữ đó để đi tìnn chủ nhân của chiếc nhẫn. Cả thị trấn chỉ
có một gia đình có tên bắt đẩu bằng chữ X: Gia đình X ô -p h a-n a. ông
lão vội đi tìm nhà của X ô -p h a-n a. Và thật bất ngờ, đó chính là gia đình
đã cho ông ổ bánh, ô ng nói với người quản gia: "Tôi tìm thấy chiếc nhẫn
vàng trong ổ bánh ngài vừa mới cho tôi."
Bà chủ vui mừng khôn xiết khi tìm được chiếc nhẫn tưởng đã bị mất
tuần trước. Bà ta đã làm rơi nó khi trông coi thợ nhào bột làm bánh.
Sau một hổi suy nghĩ, bà chủ nhà nói:"Hãy cho ông lão tội nghiệp đó
bất kì cái gì ông ấy muốn, miễn là thứ đừng đắt quá!", ô ng quản gia quay
qua hỏi ông lão: "Vì hành vi cao thượng, ông lão muốn nhận được phẩn
thưởng gì?"
Ông lão ăn xin nói: "Chỉ cẩn cho tôi một ổ bánh mì là đủ."
Thấy ông không có lòng
tham , bà chủ bỗng nảy ra
sáng kiến: Chọn ông vào
canh giữ kho trong nhà bà.
Từ đó, bà hoàn toàn an tâm
không bao giờ còn sợ mất
trộm. Còn ông lão thì có việc
làm đến hết đời mà không
còn phải đi ăn xin nữa.
(Theo Truyện ngân nước ngoài - \nịernet)

Của cỏi có được bằng chính sức lao động của mình mới thực sự bền
vững và quỹ gió. Không nên tham lam chiếm đoạt nhũng thứ không phải
do mình lòm ra vì nếu tham lam thì cuối cùng cũng sẽ chẳng còn gì.

23

TRẮC NGHIỆM
1. Vì sao ông lão ăn xin đem trả chiếc nhẫn kim cương cho bà chủ?
a. Vì ông không biết giá trị của chiếc nhẫn.
b. Vì ông sợ bà chủ biết sẽ đến đòi lại.
c. Vì ông nghĩ đó không phải là vật do mình làm ra.
2. Em học đượcphẩm chất gì từ ông lão trong câu chuyện này?
a. Trung thực.
b. Biết tự trọng.
c. Không tham lam.
d. Tất cả các phẩm chất trên.

Một cậu bé có người mẹ tuy rất xinh đẹp nhưng lại có một vết sẹo
lớn chiếm gẩn toàn bộ phía bên phải khuôn mặt. Cậu bé chưa bao giờ
và cũng không bao giờ muốn hỏi mẹ mình tại sao lại bị sẹo như vậy. Tuy
nhiên, cậu luôn cảm thấy xấu hổ
về vẻ bề ngoài của mẹ nên rất ít
khi đi ra ngoài cùng với mẹ.
Lần đó, nhà trường tổ chức
buổi họp phụ huynh và cậu bé
phải mời mẹ đi họp. Đây cũng là
lần đẩu tiên mẹ cậu sẽ gặp bạn
bè và giáo viên chủ nhiệm lớp
của cậu.
24

Vào buổi họp, cậu bé xấu hổ trốn vào một góc để tránh mặt mọi
người. Cậu nghe thấy cô giáo hỏi mẹ:
- Làm sao chị lại bị vết sẹo trên mặt như vậy?
Người mẹ trả lời:
- Khi con tôi còn nhỏ, cháu đang ở trong nhà thì một ngọn lửa bốc
lên. Mọi người đều sợ, không ai dám vào vì lửa bốc quá cao. Chỉ mình tôi
chạy vào để cứu con. Một chiếc xà nhà đang cháy rơi xuống. Tôi vội nằm
đè lên trên để che cho cháu. Sau đó, anh lính cứu hoả đã cứu cả hai mẹ
con tôi, nhưng cũng từ đó tôi mang vết sẹo này.
Người mẹ chạm vào vết sẹo nhăn nhúm trên mặt rồi nói tiếp:"M ặc dù
vậy, chưa bao giờ tôi hối tiếc
về điều mình đã làm."
Nghe đến đây, cậu bé ra
khỏi chỗ nấp, chạy về phía
mẹ, nước mắt lưng tròng.
Cậu ôm chặt lấy mẹ, cảm
nhận được sự hi sinh lớn lao
của mẹ đã dành cho mình.
(Theo Hạt giống tâm hồn - Internet^

L ^ l Ỉ2 k a Ịjê rt
Tự nhộn thức để hiểu được gió trị của sự hi sinh mõ người mẹ đỗ
dành cho con để qua đỏ biết ơn cõng lao vò sự hi sinh Ồm thầm nhưng
vĩ đại của người mẹ.

25

TRẮC NGHIỆM
1. Nếu người thân của em (cha mẹ, anh chị em, bạn thân) có hình
thức bề ngoài không đưỢc đẹp, thậm chí xấu x í hoặc bị khuyết tật,
em sẽ chọn cách xử sự nào trong các tình huống sau đây:
Ả.

Khi ra đường hoặc khi có người lạ đến nhà chơi:
a. X a lánh, không đi cùng vì sợ mình xấu mặt.
b. Không dám nhận là người thân vì mặc cảm.
c. Cảm thông, thương yêu và gẩn gũi họ hơn.

B.

Nếu có người nào chế giễu, nhạo báng họ, em sẽ chọn cách
xử sự nào sau đây:
a. Sẵn sàng đứng ra bênh vực, yêu cẩu không được có thái độ
như vậy.
b. Giải thích cho người đó hiểu rằng không nên đánh giá người
khác qua hình thức bên ngoài.
c. Giải thích rằng không có ai trên đời là hoàn hảo.
d. Cả ba ý trên.

2. Nếu không may em có hình thức bề ngoài không đưỢc xinh đẹp,
thậm chỉ xấu xí, em sẽ chọn cách xử sự như thê nào?
a. Mặc cảm, xa lánh, không dám gẩn gũi với mọi người vì sợ bị
chê cười.
b. Hiểu rằng ở trên đời không ai là không có khiếm khuyết.
c. Chấp nhận thực tại và phấn đấu hoàn thiện bản thân ở
những mặt khác (như học tập, tu dưỡng đạo đức, rèn luyện
các kĩ năng...).

26

PHÚT GIÂY HẠNH PHÚC
Khi nghệ sĩ lừng danh
Burt Lancaster còn là một
đứa trẻ nghèo ở New York,
cậu vẫn thường có những
giấc mơ rất trẻ con về những
que kem sô -cô -la quyến rũ.
Lúc đó, đổng 25 xen^ đối với
cậu là cả một gia tài.
Một ngày kia, đi ngang
qua ngân hàng, cậu bé Burt bất chợt thấy một tờ 20 đô la nằm dưới đất
chỗ bãi đậu xe. Đó là số tiền lớn nhất mà Burt từng thấy, khiến trái tim cậu
như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực. Cậu cúi xuống lượm tờ giấy bạc bỏ vào
túi quần và liên tưởng ngay đến những que kem cũng như những món
đổ chơi mà cậu từng mơ ước. Nhưng ngay lúc đó, một phụ nữ lớn tuổi với
vẻ mặt hoảng hốt đi đi lại lại tìm kiếm thứ gì đó dưới đất. Thấy cậu bé, bà
liền hỏi: "Con có thấy tờ 20 đô la của bà đánh rơi không?" Sau đó, bà vừa
khóc vừa nói đó là số tiền mà
cả gia đình đông đúc của bà
có thể sống được cho đến
hết tháng này, bà sẽ không
biết phải làm gì nếu không
tìm ra nó. Trong đầu cậu bé,
những món đổ chơi, những
que kem cậu định mua với số
tiền lớn đó lẩn lươt hiên ra.
Có giá trị bằng một phần tư tờ 1 đô la.

27

Lúc ấy, việc trả lời người phụ nữ rằng không thấy tờ bạc nào cả là một việc
rất dễ dàng đối với cậu bé Burt.
Nhưng cậu đã rút tờ giấy bạc ra và nói: "Con vừa nhặt được nó đây
này!", rổi đưa cho người phụ nữ.
Sự vui mừng làm sáng bừng gương mặt đẩy lo âu của bà. Bà cảm ơn
cậu rối rít và bước đi.
Mãi cho tới sau này, mỗi lần nhớ lại chuyện đó, ngôi sao điện ảnh Mĩ
Burt Lancaster lại thấy đó là giây phút hạnh phúc nhất đời ông.
(Theo Hạt giống tâm hồn - Internet^

To sẽ không thể nòo vui vẻ trẽn sự đau khổ của người khóc. Khi
đem lại lợi ích, niềm vui cho người khóc thì ta cũng có niềm vui.

TRẮC NGHIỆM
1. Vì sao B urt không giữ lại đống tiên mình nhặt đưỢc của người
phụ nữ?
a.

Vì thấy bà hoảng hốt tìm kiếm.

b.

Vì thấy bà khóc và nói đó là số tiền để cả nhà bà sống cho đến
hết tháng.

c.

Vì cậu bé đã có nhiều tiền.

2. Đ ã bao giờ em nhặt đưỢc của rơi chưa? Nếu nhặt đưỢc, em sẽ
làm gì?

28

HAI VIÊN GẠCH XẤU x í
Một chú tiểu được giao việc xây dựng bức tường gạch cho một ngôi
chùa mới. Chú rất tập trung vào công việc, luôn cẩn thận kiểm tra xem
các viên gạch đã đặt thẳng chưa, hàng gạch có ngay ngắn không. Công
việc tiến triển khá chậm vì chú đặc biệt kĩ lưỡng.Tuy nhiên, chú không lấy
đó làm phiền lòng vì đây là bức tường đầu tiên chú xây trong đời nên nó
phải tuyệt đẹp.
Cuối cùng, công việc

^

cũng hoàn tất. Khi hoàng
hòn buông xuống, đứng ra
xa, chú ngắm nhìn công trình
lao động của mình. Chợt chú
thấy có điều gì đó không ổn.
"Ôi, mình cẩn thận đến vậy
mà sao lại có hai viên gạch bị
đặt nghiêng thế này?" Điều
tồi tệ nhất là hai viên gạch đó lại nằm ngay giữa bức tường, như đôi mắt
trừng trừng nhìn chú. Chú rất phiền lòng và không biết phải làm sao.
Một hôm, có hai vị sư già
đến thăm ngôi chùa, được chú

X,-

tiếu dân đi khắp nơi nhưng

'

chú đã tránh không dẫn các
vị sư đến chỗ bức tường đó.
Vậy mà hai vị sư cuối cùng vẫn
đến được nơi có bức tường.
Đứng ngắm nghía một hồi,
một trong hai vị sư thốt lên:
29

- Bức tường thật là đẹp!
- Bạch thầy, có thật không thầy? Hai thầy không thấy hai viên gạch
xấu xí ngay giữa bức tường kia ư? - Chú tiểu kêu lên ngạc nhiên.
- Có thấy chứ! Nhưng chúng tôi cũng thấy 998 viên gạch còn lại đã
ghép lại thành bức tường tuyệt vời và kì công ra sao.
(Theo Họtgiống tâm hồn - Internet^

Lởi y\ujj&rt
Không có thứ gì, không có ai trẽn đòi lò hoàn thiện, hoàn mĩ. Vì
vậy không nên đòi hỏi tốt cả mọi thứ đều trọn vẹn theo ỷ muốn chủ
quan của mình,

cân

biết quý trọng bản thôn, không m ặc cảm , tự ti,

biết phát huy điểm mạnh, khắc phục hgn chế để thực hiện những ưóc
mo cao đẹp.

TRẮC NGHIỆM
1. Đ ã bao giờ em buồn bực vì khiếm khuyết của mình hay của một
người thân chưa? Nếu có thì cảm giác của em như thê nào? Sau đó
em đã hành động ra sao? Hãy chia sẻ trải nghiệm của em:

2. Trong một lần kiểm tra, mặc dù đã rất cố gắng nhưng bài kiểm
tra của em đạt điểm không cao như mong muốn, em suy nghĩ như
thê nào?

30

I
a.

Buồn và chán nản.

b.

Cáu kỉnh, đổ lỗi tại người khác.

c.

Buồn nhưng sau đó tin tưởng vào khả năng của mình, xem xét
lại mọi việc và quyết tâm lần sau sẽ làm tốt hơn.

Có hai cô con gái nhà nọ đã đến tuổi lấy chổng. Một anh chàng nông
dân chuyên trổng rau đến cẩu hôn cô chị, hứa với người cha rằng:
- Cháu nhất định sẽ đem lại cho cô ấy một cuộc sống hạnh phúc, bởi
vì rau cháu trồng không chỉ
đủ ăn mà còn bán được rất
nhiều tiền.
Người cha đồng ý gả
cô con gái cho anh ta. ít lâu
sau, có một người thợ làm
gốm đến cẩu hôn cô em.
Anh ta cũng đảm bảo với
người cha:
- Cháu nhất định sẽ đem lại cho cô ấy một cuộc sống hạnh phúc, bởi
vì gốm do cháu làm rất đẹp, người trong thành ai cũng muốn mua đồ
gốm của cháu, năm nào cháu cũng kiếm được rất nhiều tiền.
Thê là anh cưới cỏ con gái thứ hai của ông lão làm vợ. Một hôm, hai
cô về thăm cha. ông bố hỏi cô chị:
Con gái, cuộc sống của con có tốt đẹp không?
31

Cô gái thưa:
-T h ư a cha, cuộc sống của chúng con rất tốt đẹp, chỉ mong sao trời
luôn mưa để đủ nước tưới ...